τεχνης εγκωμιο

Θωμάς Σταρίδας...συνέχεια

2011-06-25T13:52:00.000-07:00

Ψηφιδωτό...ή όταν η τέχνη συναντά τη σκέψη, το συναίσθημα, την αγωνία...

Πάθος του Θεού, Πάθη των Ανθρώπων...

2011-04-22T15:29:00.000-07:00

Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
δεν θα πάψεις ούτε στιγμή ν' αγωνίζεσαι για την ειρήνη και για το δίκιο.
Θα βγεις στους δρόμους, θα φωνάξεις, τα χείλια σου θα ματώσουν απ' τις φωνές
το πρόσωπό σου θα ματώσει από τις σφαίρες μα ούτε βήμα πίσω.
Κάθε κραυγή σου μια πετριά στα τζάμια των πολεμοκάπηλων
κάθε χειρονομία σου σα να γκρεμίζεις την αδικία.
Και πρόσεξε: μη ξεχαστείς ούτε στιγμή.
Έτσι λίγο να θυμηθείς τα παιδικά σου χρόνια
αφήνεις χιλιάδες παιδιά να κομματιάζονται την ώρα που παίζουν ανύποπτα στις πολιτείες
μια στιγμή αν κοιτάξεις το ηλιοβασίλεμα
αύριο οι άνθρωποι θα χάνονται στην νύχτα του πολέμου
έτσι και σταματήσεις μια στιγμή να ονειρευτείς
εκατομμύρια ανθρώπινα όνειρα θα γίνουν στάχτη κάτω απ΄τις οβίδες.
Δεν έχεις καιρό
δεν έχεις καιρό για τον εαυτό σου
αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος.

Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
μπορεί να χρειαστεί ν' αφήσεις τη μάνα σου, την αγαπημένη ή το παιδί σου.
Δε θα διστάσεις.
Θ' απαρνηθείς την λάμπα σου και το ψωμί σου
θ' απαρνηθείς τη βραδινή ξεκούραση στο σπιτικό κατώφλι
για τον τραχύ δρόμο που πάει στο αύριο.
Μπροστά σε τίποτα δε θα δειλιάσεις και ούτε θα φοβηθείς.
Το ξέρω, είναι όμορφο ν' ακούς μια φυσαρμόνικα το βράδυ, να κοιτάς εν' άστρο, να ονειρεύεσαι
είναι όμορφο σκυμμένος πάνω απ΄ το κόκκινο στόμα της αγάπης σου
να την ακούς να λεει τα όνειρα της για το μέλλον.
Μα εσύ πρέπει να τ' αποχαιρετήσεις όλ' αυτά και να ξεκινήσεις
γιατί εσύ είσαι υπεύθυνος για όλες τις φυσαρμόνικες του κόσμου, για όλα τ' άστρα, για όλες τις λάμπες και για όλα τα όνειρα
αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος.

Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
μπορεί να χρειαστεί να σε κλείσουν φυλακή για είκοσι ή και περισσότερα χρόνια
μα εσύ και μες στη φυλακή θα θυμάσαι πάντοτε την άνοιξη, τη μάνα σου και τον κόσμο.
Εσύ και μες απ' το τετραγωνικό μέτρο του κελιού σου
θα συνεχίζεις το δρόμο σου πάνω στη γη.
Κι όταν μες στην απέραντη σιωπή, τη νύχτα
θα χτυπάς τον τοίχο του κελιού σου με το δάχτυλο
απ' τ' άλλο μέρος του τοίχου θα σου απαντάει η Ισπανία.
Εσύ, κι ας βλέπεις να περνάν τα χρόνια σου και ν' ασπρίζουν τα μαλλιά σου
δε θα γερνάς.
Εσύ και μες στη φυλακή κάθε πρωί θα ξημερώνεσαι πιο νέος
αφού όλο και νέοι αγώνες θ' αρχίζουμε στον κόσμο
αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος.

Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
θα πρέπει να μπορείς να πεθάνεις ένα οποιοδήποτε πρωινό.
Αποβραδίς στην απομόνωση θα γράψεις ένα μεγάλο τρυφερό γράμμα στη μάνα σου
θα γράψεις στον τοίχο την ημερομηνία, τ' αρχικά του ονόματός σου και μια λέξη: Ειρήνη
σα νάγραφες όλη την ιστορία της ζωής σου.
Να μπορείς να πεθάνεις ένα οποιοδήποτε πρωινό
να μπορείς να σταθείς μπροστά στα έξη ντουφέκια
σα να στεκόσουνα μπροστά σ' ολάκερο το μέλλον.
Να μπορείς, απάνω απ' την ομοβροντία που σε σκοτώνει
εσύ ν' ακούς τα εκατομμύρια των απλών ανθρώπων που τραγουδώντας πολεμάνε για την ειρήνη.
Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος

NINO ROTA...γλυκές αναμνήσεις...

2011-04-05T15:22:00.001-07:00

Γεννημένος στο Μιλάνο το 1911 από οικογένεια μουσικών, ο Νίνο Ρότα ήταν ήδη παιδί-θαύμα όταν ολοκλήρωσε τις σπουδές του στο Ωδείο της Santa Cicilia στη Ρώμη to 1929, γνωστός τόσο ως συνθέτης όσο και ως διευθυντής ορχήστρας. Το πρώτο του ορατόριο L’infanzia di San Giovanni Battista παρουσιάστηκε στο Μιλάνο και το Παρίσι μόλις το 1923, ενώ συνέθεσε τη λυρική κομωδία Il Principe Porcaro το 1926. Τη διετία 1930-32 ο Νίνο Ρότα βρισκόταν στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου με υποτροφία του Ινστιτούτου Curtis της Φιλαδέλφεια μαθήματα σύνθεσης και ορχήστρας. Επέστρεψε στην Ιταλία αποκτώντας πτυχίο λογοτεχνίας από το Πανεπιστήμιο του Μιλάνου. Εργάσθηκε ως καθηγητής και αργότερα διευθυντής του Ωδείου του Μπάρι. Συνέθεσε τις ακόλουθες όπερες: Ariodante (1942), Torquemada (1943), Il cappello di paglia di Firenze (1955), I due timidi (1950,), La notte di un neurastenico (Italia 1959), Lo scoiattolo in gamba (1959), Aladino e la lampada magica (1968), La visita meravigliosa (1970) και Napoli milionaria (Spoleto Festival 1977). Συνέθεσε επίσης μουσική για τα ακόλουθα μπαλέτα: La rappresentazione di Adamo ed Eva (1957), La Strada (1965), Aci e Galatea (Rome 1971), Le Molière Imaginaire (1976) και Amor di poeta (1978).

Άρχισε να εργάζεται για τον κινηματογράφο στις αρχές της δεκαετίας του 1940. Συνεργάστηκε με όλους σχεδόν τους διάσημους σκηνοθέτες της εποχής του, ιδιαίτερα με τον Φεντερίκο Φελίνι, γράφοντας μουσική για όλες τις ταινίες του Φελίνι από το 1952 έως το 1979. Συνεργάστηκε επίσης με τον Ρενάτο Καστελάνι, τον Λουκίνο Βισκόντι, τον Φράνκο Ζεφιρέλλι, τον Φράνσις Φορντ Κόπολα (όσκαρ καλύτερης μουσικής για τον “Νονό”), τον Εντουάρντο ντε Φίλιππο κ.α.

Γυναικες για όλες τις εποχές...

2011-03-08T16:06:00.000-08:00

Άννα Αχμάτοβα (1889-1966)

Ποιήτρια

Το πραγματικό της όνομα ήταν Αννα Αντρέγεβνα Γκορένκο. Πέρασε το μεγαλύτερο κομμάτι της παιδικής της ηλικίας στην Αγία Πετρούπολη και τη γύρω περιοχή. Όταν άρχισε να γράφει ποίηση η Αννα διάλεξε το επώνυμο Αχμάτοβα, που ανήκε σε μία προγιαγιά της από τη φυλή των Τατάρων, απόγονη του θρυλικού Τζένγκις Χαν. Η Αννα Αχμάτοβα χαρακτηρίστηκε από το σοβιετικό καθεστώς «αγία και πόρνη». Μία ασκητική φιγούρα που κατάφερε να μετουσιώσει το προσωπικό της δράμα σε συλλογική εμπειρία και να εκφράσει μέσα από τα ποιήματά της τον πόνο ενός ολόκληρου λαού, που την ανακήρυξε αγία μαθαίνοντας απέξω τους στίχους της και απαγγέλλοντάς τους κρυφά, μακριά από τα αυτιά του Στάλιν.

Συγχρόνως όμως ήταν μια γυναίκα που εξέπεμπε τεράστια γοητεία. Αυτή η όμορφη γυναίκα, κατέληγε σχεδόν πάντα παρατημένη και απογοητευμένη. Οι δυστυχισμένοι γάμοι και οι καταστροφικές σχέσεις συνεχίστηκαν μέχρι το τέλος σχεδόν της ζωής της.

Αφιέρωση

Με τέτοια θλίψη λυγίζουν τα βουνά
Και το ποτάμι ορμητικό πια δεν κυλά
Της φυλακής τα σίδερα κλειστά
Πίσω απ' αυτά, των «αιχμαλώτων τρύπες τα κελιά»
Θανατερή απλώνεται η συμφορά.
Για άλλον φυσάει αέρας δροσερός,
Για άλλον ο ήλιος που δύει είναι τερπνός-
Δεν ξέρουμε, οι ίδιοι είμαστε πάντα εδώ
Μόνο ακούμε τον ήχο του κλειδιού τραχύ
Και των φρουρών το βήμα το βαρύ.
Σάμπως και σηκωνόμασταν για Θεία Λειτουργία
Την άγρια πόλη σχίζαμε, μακριά πεζοπορία
Και συναντιόμασταν εκεί,  ξεψυχισμένοι σα νεκροί. 
Ο ήλιος είναι χαμηλά και ο Νέβας φαίνεται θαμπά
Μα η ελπίδα τραγουδά, ακούγεται από μακριά.
Δάκρυα χύνει στη στιγμή... Καταδικασμένη
Κι ήδη απ' όλους πια, ξεχωρισμένη
Σαν την καρδιά της να ρημάξουν, ύστερα να την πετάξουν
Σαν κτήνη να τη σπρώξουν, φαρδιά πλατιά να την ξαπλώσουν,
Μα εκείνη όμως συνεχίζει... μόνη... τρεκλίζοντας βαδίζει...
Πού να' ναι οι φίλες μου άραγε οι τυχαίες
Από τα διαβολικά, τα χρόνια εκεί τα δυο;
Στης Σιβηρίας τις θύελλες άραγε τι βλέπουν
Τι να τους φανερώνεται στον δίσκο της σελήνης τον λευκό;
Τον ύστατο, σε όλες τους, στέλνω χαιρετισμό.

Μάρτιος 1940

Βιρτζίνια Γουλφ

Η Βιρτζίνια Γουλφ  γεννήθηκε στις 25 Ιανουαρίου 1882 και αυτοκτόνησε στις 28 Μαρτίου μετά  την καταστροφή του σπιτιού της στο Λονδίνο εξαιτίας των αεροπορικών  βομβαρδισμών των χιτλερικών. Ήταν κόρη του  κριτικού λογοτεχνίας σερ Λέσλι Στίβεν. Ο θάνατος της μητέρας της και της  ετεροθαλούς αδελφής της κατά τη διάρκεια της εφηβείας της, τη  σημάδεψαν, προκαλώντας της περιοδικές κρίσεις κατάθλιψης. Το 1912  παντρεύτηκε τον Λέοναρντ Γουλφ και μαζί το 1917 δημιούργησαν τον ιστορικό εκδοτικό οίκο Hogarth Press στον και δημοσιεύτηκαν έργα των Τ.Σ. Έλιοτ, Ε.Μ. Φόρστερ και Κάθριν Μάνσφιλντ εκεί εκδόθηκαν και τα περισσότερα βιβλία της. Η  Γουλφ υπήρξε μια από τις μεγάλες προσωπικότητες του ευρωπαϊκού  Μεσοπολέμου.Το έργο της πρωτοπόρου αυτής συγγραφέως, μαζί με εκείνο του  Προυστ και του Τζόις έφερε πραγματική επανάσταση στη γραφή του  μυθιστορήματος,σφράγισε για πάντα τα βρετανικά και τα ευρωπαϊκά  γράμματα. Τα μυθιστορήματά της Μέχρι το φάρο, Ορλάντο, Τα κύματα και Η κυρία Νταλογουέι ανήκουν στα αντιπροσωπευτικότερα δείγματα της πεζογραφίας του 20ού αιώνα.  

Ήταν η «μούσα του  Μπλούμσμπερι», του σημαντικότερου κύκλου συγγραφέων και διανοουμένων της  εποχής στον οποίο συμμετείχαν προσωπικότητες όπως ο Τζον Μέιναρντ  Κέινς, ο Τ.Σ. Ελιοτ και ο Μπέρτραντ Ράσελ. Εξέχουσα δοκιμιογράφος,  επίσης, η Γουλφ προσέδωσε στο μυθιστόρημα την ένταση τού επί μέρους και  τη γοητεία των λεπτών αποχρώσεων, το φόρτισε με τον λυρισμό και τη  γοητεία των αναμνήσεων, και με την επίπονη επεξεργασία της γλώσσας  ξεπερνούσε την απλή περιγραφή και ανέλυε το ψυχικό τοπίο των  πρωταγωνιστών αγγίζοντας τα απώτατα στρώματα της ύπαρξής τους. Η  ακρίβεια και η λεπτότητα της γλώσσας αυτής άγγιζε τις πιο μύχιες σκέψεις  και τα ανομολόγητα αισθήματα με έναν τρόπο άγνωστο στο ως τότε  βρετανικό - και όχι μόνο - μυθιστόρημα. 
Η αλληλογραφία της, που κυκλοφόρησε σε έξι τόμους, συνιστά έναν τεράστιο  καθρέφτη της πνευματικής βικτωριανής και μεταβικτωριανής Αγγλίας. Η  Βιρτζίνια Γουλφ ήταν μια από τις πρώτες γυναίκες-συγγραφείς που το άστρο  τους έλαμψε σε έναν κόσμο στον οποίο ως τότε κυριαρχούσαν οι άνδρες. Η  επίδραση του έργου της ωστόσο δεν περιορίστηκε στην πεζογραφία. Ήταν  εξίσου σημαντική και στο μεταπολεμικό θέατρο, όπως για παράδειγμα του  Χάρολντ Πίντερ και του Εντουαρντ Αλμπι. Αρκεί μόνο να θυμίσουμε τον  τίτλο του πιο διάσημου έργου του τελευταίου Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ; και να σημειώσουμε ότι ο τρόπος με τον οποίο χειρίζονται και οι δύο τις ανθρώπινες σχέσεις οφείλει πολλά στη συγγραφέα τού Μέχρι το φάρο.

Κατίνα Παξινού (1900-1973)

Η Κατίνα Παξινού υπήρξε η πρώτη ελληνίδα ηθοποιός που κατάφερε να σταθεί στο Χόλυγουντ και μάλιστα με δικούς της όρους, να διαπρέψει θεατρικά και κινηματογραφικά στην Ευρώπη, να ξεχωρίσει ως τραγωδός παγκοσμίου βεληνεκούς. Γεννήθηκε στις 17 Δεκεμβρίου του 1900 στον Πειραιά. Σπούδασε στο Ωδείο της Γενεύης, καθώς και σε σχολές του Βερολίνου και της Βιέννης. Πρωτοεμφανίστηκε στη Σκηνή του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά ως ηθοποιός του λυρικού θεάτρου, στην όπερα «Αδελφή Βεατρίκη» του Δημήτρη Μητρόπουλου.
Το 1928, εμφανίζεται για πρώτη φορά στο θέατρο πρόζας ως μέλος του θιάσου της Μαρίκας Κοτοπούλη, παίζοντας στο έργο του Ανρί Μπατάιγ «Γυμνή Γυναίκα». Το 1931, προσχωρεί μαζί με τον Αλέξη Μινωτή, στον Συνεταιρικό Θίασο του Αιμίλιου Βεάκη, που παρουσιάζει σημαντικά έργα του διεθνούς ρεπερτορίου, όπως: «Πόθοι κάτω από τις λεύκες» του Ευγένιου Ο' Νιλ, «Ο Πατέρας του Αυγούστου» του Στρίντμπεργκ, «Ο θείος Βάνιας» του Τσέχωφ.
Από το 1932 έως το 1940, εμφανίζεται στο Εθνικό Θέατρο, όπου ερμηνεύει ρόλους που την καταξιώνουν ως κορυφαία ηθοποιό της ελληνικής σκηνής. Με τη Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου θα εμφανιστεί στο Λονδίνο, τη Φρανκφούρτη και το Βερολίνο, ερμηνεύοντας το ρόλο της Ηλέκτρας στο ομώνυμο έργο του Σοφοκλή, την Γερτρούδη στον «Άμλετ» του Σαίξπηρ, την Κυρία Άλβινγκ στους «Βρικόλακες» του Ίψεν. Την περίοδο του πολέμου εγκαθίσταται στις ΗΠΑ, όπου εμφανίζεται στο θέατρο Μπρόντγουεϊ και ερμηνεύει σπουδαίους ρόλους στον κινηματογράφο, με τους οποίους κερδίζει τη διεθνή αναγνώριση.
Το 1950 επιστρέφει στην Ελλάδα και εμφανίζεται πάλι μαζί με τον Αλέξη Μινωτή στη σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, με το οποίο περιοδεύει στις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Ξαναπαίζει στη Νέα Υόρκη στο «Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα» του Λόρκα, έργο που επαναλαμβάνει στην Αθήνα στο Θέατρο Κοτοπούλη. Μετά το 1957, εμφανίζεται μόνιμα στη Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, ερμηνεύοντας έργα του αρχαίου Θεάτρου και του σύγχρονου διεθνούς ρεπερτορίου. Ανάμεσα σ' αυτά, η «Εκάβη», η «Μήδεια», οι «Φοίνισσες» και οι «Βάκχες» του Ευριπίδη, ο «Πατέρας» του Στρίντμπεργκ, «Η επίσκεψις της γηραιάς κυρίας» του Ντίρενματ, «Το Ταξίδι μακριάς μέρας μέσα στη νύχτα» του Ο' Νιλ, «Η τρελή του Σαγιό» του Ζαν Ζιροντού, ο «Μάκβεθ» του Σαίξπηρ.
Το 1968 η Κατίνα Παξινού και ο Αλέξης Μινωτής, συγκροτούν θίασο που εμφανίζεται στο Θέατρο «Αυλαία» της Θεσσαλονίκης, και στο Θέατρο «Διάνα» της οδού Ιπποκράτους. Στο «Σινεάκ», το κινηματοθέατρο που αργότερα θα μετονομαστεί άστηκε σε «Θέατρο Παξινού», παίζει στα έργα «Η Ήρα και το παγώνι» του Σον Ο' Κέιζι, «Οι παλαιστές» του Στρατή Καρρά, οι «Βρικόλακες» του Ίψεν, «Ματωμένος Γάμος» του Λόρκα, ενώ την περίοδο 1971 - 1972 ερμηνεύει στο Θέατρο «Πάνθεον», την τελευταία μεγάλη επιτυχία της, ως «Μάνα Κουράγιο» στο ομώνυμο έργο του Μπέρτολντ Μπρεχτ.
Στις κινηματογραφικές επιλογές της υπήρξε εκλεκτική, εξ ου και οι μόλις 11 ταινίες της. Μεταξύ άλλων, συνεργάστηκε με τον Όρσον Ουέλς («Ο κύριος Αρκάντον», 1955), τον Λουκίνο Βισκόντι («Ο Ρόκο και τ' αδέλφια του», 1960) και φυσικά τον Σαμ Γουντ της «Καμπάνας», όπου έπαιξε τη δυναμική αντάρτισσα του ισπανικού εμφυλίου που μπορούσε να προβλέπει το μέλλον. Για την ερμηνεία της στο έργο «Για ποιον χτυπά η καμπάνα», της απενεμήθη το 1944 το βραβείο Όσκαρ Β' Γυναικείου Ρόλου, ενώ το 1949 τιμήθηκε με το Βραβείο Κοκτώ στο Φεστιβάλ Μπιάριτς για την ερμηνεία της στην ταινία «Το πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα».
Εκτός από τις αξέχαστες ερμηνείες της στο Θέατρο και τον κινηματογράφο, η Κατίνα Παξινού έκανε μεταφράσεις θεατρικών έργων του Ευγένιου Ο' Νιλ και έγραψε τη μουσική για την παράσταση «Οιδίπους Τύραννος» του Σοφοκλή, που ανέβασε το Εθνικό Θέατρο, σε σκηνοθεσία Φώτου Πολίτη το 1933 και σε σκηνοθεσία Αλέξη Μινωτή το 1952.
Παρασημοφορήθηκε με τον Χρυσό Ανώτερο Ταξιάρχη Γεωργίου Α' και με τον Ανώτερο Ταξιάρχη της Δυτικής Γερμανίας. Τιμήθηκε ακόμη με τον τίτλο της Αξιωματούχου Γραμμάτων και Τεχνών της Γαλλίας και με το Βραβείο «Ιζαμπέλλα Ντ' Εστέ».
Πέθανε στις 23 Φεβρουαρίου του 1973.

LOGGIA...η Λέσχη των Ευγενών του Χάνδακα

2011-02-20T14:54:00.000-08:00

Η Loggia ή Loggeta ήταν Δημόσιο κτίριο, απαραίτητο σε κάθε κτήση της Βενετίας.

Ο Φτερωτός Λέων του Αγίου Μάρκου, έμβλημα της Βενετίας και η νήσος Κρήτη. Προμετωπίδα του βιβλίου Il Regno di Candia, του M. Boschini

Στο κέντρο του ιστορικού πυρήνα του Ηρακλείου, στην πλατεία Καλλεργών στην οδό Μαρτύρων 25ης Αυγούστου, τη Ruga Maistra των Ενετών, βρίσκεται η Ενετική Λέσχη («Loggia»), που αναστηλώθηκε εκ θεμελίων και στεγάζει σήμερα το Δημαρχείο της πόλης.
Είναι η τέταρτη κατά σειρά Loggia του Χάνδακα, κτισμένη σε επαφή με το δυτικό τοίχο της Armeria ή Armamento, που χρησίμευε ως αποθήκη πολεμικού υλικού. Ανοικοδομήθηκε επί Γενικού Προβλεπτή Francesco Morozini στο διάστημα 1626-1628 και ήταν το λαμπρότερο ενετικό μνημείο της Κρήτης.

Η Βασιλική της Vicenza, έργο του Andrea Palladio

Την εποχή της Ενετοκρατίας, τα πολιτικά και κοινωνικά ήθη χρειάζονταν ένα δημόσιο οικοδόμημα για να συνέρχονται σε αυτό οι ευγενείς, οι άρχοντες, οι φεουδάρχες, να συσκέπτονται και να αποφασίζουν για διάφορα ζητήματα που αφορούσαν την πολιτεία, την οικονομική και την εμπορική ζωή του τόπου αλλά και τους ίδιους, για να περνούν τις ελεύθερες ώρες τους συζητώντας και κυβοπαίζοντας. Ήταν είδος Επιμελητηρίου και Λέσχης με τη σημερινή έννοια.
Η πρώτη Loggia στο Χάνδακα χτίστηκε περίπου στα μέσα του 13ου αιώνα, δηλαδή στις αρχές της εγκατάστασης των ενετών στην Κρήτη, αλλά δεν υπάρχουν στοιχεία για την ακριβή της θέση.

Το 1325 οι ευγενείς και φεουδάρχες του Χάνδακα ζήτησαν από τη Βενετία να τους παραχωρηθεί οικόπεδο κοντά στην πλατεία για να χτίσουν νέα Loggia επειδή η υπάρχουσα "ήταν υπερβολικά εκτεθειμένη στους ανέμους, ιδίως κατά τη χειμερινή περίοδο".

Η αίτηση έγινε δεκτή και παραχωρήθηκε οικόπεδο στην πλατεία όπου οικοδομήθηκε η δεύτερη Loggia.

Αλλά και αυτή η Loggia ερειπώθηκε πιθανότατα κατά το σεισμό του 1508.

H Loggia του Χάνδακα σε σχέδιο του F. Berchet

Το 1541 κατασκευάστηκε η τρίτη Loggia σε μέρος του χώρου της σημερινής και ίσως με σχέδιο του σπουδαίου αρχιτέκτονα Michelle Sammicheli, που σχεδίαζε τότε τα τείχη της πόλης.
Η Loggia αυτή εξυπηρέτησε το σκοπό της μέχρι το 1625-1628, οπότε ο Χάνδακας είδε την ανοικοδόμηση της τέταρτης και τελευταίας, ίσως και του "λαμπρότερου μνημείου της Βενετικής Κρήτης".

Η σύγχρονη Βενετία, έδωσε τόσο μεγάλη σημασία στη Loggia του Χάνδακα της Κρήτης ώστε το βενετσιάνικο περίπτερο στην έκθεση της Ρώμης το 1911 ήταν πιστή αντιγραφή της.

Ο ρυθμός της Loggia ακολουθεί τις επιταγές του ρυθμού που ήταν ιδιαίτερα προσφιλής στην Ευρώπη της Αναγέννησης την περίοδο εκείνη, τον λεγόμενο Παλλαδιανό ρυθμό, όρος που προέρχεται από τον μεγάλο αρχιτέκτονα της Αναγέννησης Ανδρέα Παραντίση επιλεγόμενο Palladio (1518-1580). Από τη γενική περιγραφή του κτηρίου γίνεται φανερή η σχέση του με το ρυθμό Palladio: τα περιστύλια με τους επάλληλους κίονες, η χρησιμοποίηση του δωρικού ρυθμού στο ισόγειο και του ιωνικού στον άνω όροφο είναι χαρακτηριστικά δείγματα τέτοιου ρυθμού. Η Loggia έχει ίδιο ρυθμό με τη Βασιλική στο Palazzo della regione στη Vicenza.

Η Loggia ήταν κτίριο διώροφο. Αντιπροσωπεύονταν και οι δύο Ελληνικοί ρυθμοί. Στο μεν ισόγειο η στοά αποτελείτο από έξι δωρικούς αρράβδωτους ημικίονες και δύο τετράγωνες παραστάδες επίσης δωρικού ρυθμού. Στον όροφο ο ρυθμός ήταν ιωνικός με οκτώ ραβδωτούς ημικίονες αντίστοιχους των κάτω. Τα τόξα μεταξύ των κιόνων, κάτω ήταν ανοιχτά ενώ στον όροφο ήταν εναλλάξ ανοιχτά και κλειστά. Η δυτική πλευρά είχε εφτά τόξα. Όλο το οικοδόμημα στηριζόταν σε ελαφρώς επικλινές βάθρο.

Η πρόσοψη της Armeria από τη μελέτη του Max. Ongaro

H Armeria (οπλοθήκη), μολονότι εξυπηρετούσε διαφορετικό σκοπό από τη Loggia, εν τούτοις αποτελούσαν ενιαίο οικοδόμημα.
Όπως πληροφορούμαστε από αναφορές του ( 1578 και 1580), ο Capitano Natale Dona κατέβαλε κάθε προσπάθεια για να οικοδομήσει όλο το κτίριο της Armeria πριν την αναχώρησή του, ώστε να τοποθετηθούν εκεί όλα τα όπλα.

Η προσθήκη αυτή ονομάστηκε προς τιμή του Donata, και είναι το ανατολικό τμήμα του οικοδομήματος προς την πλατεία του Αγίου Τίτου.

Η Armeria από την πλευρά της σημερινής πλατείας Αγίου Τίτου. Η φιλανθρωπική οθωμανική κρήνη που διακρίνεται, δεν υπάρχει σήμερα

Το δυτικό τμήμα της Armeria ανεγέρθηκε από τους Ιάκωβο Κορνέρ και Γριμάνη από όπου και συνδέθηκε μετά από την κατεδάφιση τμήματος τοίχου της το 1605, η Armeria με την Loggia.
Μέσα στην Armeria υπήρχε και μια εκκλησία αφιερωμένη στον Άγιο Νικόλαο.

Η Armeria κατά τη δεκαετία του 1960

Μετά την κατάληψη της Κρήτης από τους Τούρκους, το Σεπτέμβριο του 1669, η ενετική λέσχη έπαψε να εκπληρώνει τον αρχικό της προορισμό. Οι τούρκοι την χρησιμοποίησαν για να στεγάσουν την ανώτερη Οικονομική Υπηρεσία της Κρήτης του Δεφτερντάρ, που είχε σε χρήση και τη συνεχόμενη Armeria, κυρίως ως αποθήκη κυριευμένων όπλων, γνωστή και ως «Τσεπχανές».
Εκεί στεγάστηκε ο Γραμματικός της Πόρτας, ο Kapi Yazicisi, ο Χριστιανός υπάλληλος εκπρόσωπος των ραγιάδων και διεκπεραιωτής των υποθέσεών τους απέναντι στις τουρκικές αρχές.

H Πλατεία Καλλεργών με τη Loggia
και την Κρήνη του Νουμάν Πασά σε χαρακτικό της Daily Graphic.

Η Loggia μετά την απελευθέρωση της Κρήτης

Εκείνη την εποχή, χάρις στις προσπάθειες των Ιωσήφ Χατζηδάκη, Στέφανου Ξανθουδίδη, του ‘Αγγλου Αρχαιολόγου ‘Αρθουρ ‘Εβανς και του Ιταλού ‘Αλμπερτ, ήλθε στο φως ο Μινωικός Πολιτισμός που κατέπληξε τον κόσμο. Έτσι, αποφασίστηκε δια Νόμου, η στέγαση του πολύτιμου αρχαιολογικού θησαυρού των Μινωιτών στην ιστορική Loggia.

Η μελέτη του μηχανικού Νικ. Σαλίβερου για τη μετατροπή της Loggia
σε Αρχαιολογικό Μουσείο

Το 1900, εκτίθεται σε μειοδοτική δημοπρασία η μεταρρύθμιση του μνημείου σε Αρχαιολογικό Μουσείο, βάσει των σχεδίων του μηχανικού δημοσίων έργων κ. Ν. Σαλίβερου. Αφού δαπανήθηκαν πολλά χρήματα κατά τις εργασίες μεταρρύθμισης, διαπιστώθηκε ότι το οικοδόμημα δεν είχε την απαιτούμενη στερεότητα και αντοχή. Κατά συνέπεια, εγκατέλειψαν το μνημείο περιβλημένο με ικριώματα και έτοιμο να καταρρεύσει.
Τα έτη 1900 – 1902 βρισκόταν στην Κρήτη ο Giuseppe Gerola ως απεσταλμένος του R. Istituto Veneto delle Scienze, lettere ed arti, (Βασιλικού Ινστιτούτου Βενετίας Επιστη- μών Γραμμάτων και Τεχνών ) με αποκλειστικό σκοπό τη μελέτη και καταγραφή των ενετικών μνημείων της Κρήτης.

Η Loggia περιβλημένη με ικριώματα σε φωτογραφία του G. Gerola των αρχών του 20ου αιώνα

Ο Gerola ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα για τη Loggia και αφού συνέλεξε όλα τα διαθέσιμα στοιχεία, τα απέστειλε στον ιταλό αρχιτέκτονα Federico Berchet για να εκπονήσει το σχέδιο αναστήλωσης της Loggia.
Ο Berchet παρουσίασε το σχέδιό του στον Πρίγκιπα Γεώργιο, Ύπατο Αρμοστή της Κρήτης. Το σχέδιο δεν προχώρησε σε εφαρμογή λόγω δριμύτατης αντίδρασης για τη σκοπιμότητα ή μη της διατήρησης του μνημείου.

Loggia και Armeria στις αρχές του 20ου αιώνα.
Φωτογραφία του G. Gerola

Το 1904, με την πρόφαση ότι ο όροφος ήταν επικινδύνως ετοιμόρροπος, κατόπιν εντολής, μια μέρα του Σεπτεμβρίου άρχισε η κατεδάφισή του. Τότε γκρεμίστηκαν τα αρχιτεκτονικά μέλη του ορόφου στο δρόμο, ακρωτηριάστηκαν τα εξέχοντα τμήματα του ισογείου και καταθρυμματίστηκαν, αντί να αφαιρούνται με προσοχή, να αριθμούνται και να φυλάσσονται, όπως αναφέρει ο Ξανθουδίδης στα «Παναθήναια» της 15ης Δεκεμβρίου 1904, που υπήρξε και αυτόπτης μάρτυρας του βανδαλισμού.
Σε αυτή την αξιοθρήνητη κατάσταση βρισκόταν το μνημείο της Loggia όταν σκέφτηκαν να την χρησιμοποιήσουν ως Δημαρχείο της πόλης.

Η πρόσοψη της Loggia από τη μελέτη του
Max. Ongaro.

Στις 5 Οκτωβρίου 1905, ο ‘Ύπατος Αρμοστής της Κρήτης Πρίγκιπας Γεώργιος της Ελλάδας, εξέδοσε το 788 Διάταγμα «περί παραχωρήσεως της Loggia στο Δήμο Ηρακλείου για να οικοδομήσει Δημαρχιακό κατάστημα». Το Μάιο του 1914, ήλθε στο Ηράκλειο, μαζί με τον G. Gerola, ο αρχιτέκτονας Max(imiliano) Ongarο, που εκπόνησε τα γενικά σχέδια αναστήλωσης της ‘’LOGGIA”.
Στις 21 Ιανουαρίου 1915 τέθηκε επίσημα ο θεμέλιος λίθος για την αναστήλωση του ιστορικού μνημείου, από τον Γενικό Διοικητή Κρήτης Λουκά Κανακάρη Ρούφο και με την παρουσία του Γενικού Πρόξενου της Ιταλίας Bart. Godolini και του τότε Δημάρχου Ηρακλείου Στυλιανού Γεωργίου.
Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος, προκάλεσε δυσκολίες στην προμήθεια των αναγκαίων οικοδομικών υλικών, σίδερου, τσιμέντου κλπ. Έτσι, το έργο διακόπηκε στις αρχές Οκτωβρίου 1915.
Το Δημοτικό Συμβούλιο, σε Συνεδρίασή του της 9ης Μαϊου 1916, μετά από διαβήματα της Ιταλικής Κυβέρνησης αποφάσισε τη συνέχιση των εργασιών μέχρι την αποπεράτωση του ισογείου σύμφωνα με τις υποδείξεις του μηχανικού Μαξ ‘Ογκαρο. Εν τούτοις, το έργο διακόπηκε οριστικά.

Γενικά σχέδια του Ιταλού Αρχιτέκτονα Maximilian Ongaro, Εφόρου Εθνικών Μνημείων της Ενετίας το 1914.

Το 1917, ο Ιωάννης Βογιατζάκης, Δήμαρχος Ηρακλείου, ενεργώντας σύμφωνα με Αποφάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου, υπέγραψε Σύμβαση με τον αντιπρόσωπο της Κυβέρνησης Ι. Τσιριμώκο, σύμφωνα με την οποία η Κυβέρνηση θα αναλάμβανε την υποχρέωση να συνεχίσει τις εργασίες ανοικοδόμησης της Loggia με βάση τα σχέδια του Όγκαρο, και να παραδώσει το οικοδόμημα στο Δήμο κατά κυριότητα.
Ο Ευρωπαϊκός Πόλεμος και η Μικρασιατική Εκστρατεία δεν επέτρεψαν τη συνέχιση των εργασιών. Η Loggia χρησιμοποιήθηκε σαν αποθήκη ασβέστη και άλλων υλικών. Η Armeria φιλοξένησε πολλούς πρόσφυγες το 1922.

Η πλατεία Καλλεργών και η ερειπωμένη Loggia στις αρχές του 20ου αιώνα

Το 1931, συντάχθηκε μελέτη από το μηχανικό του Δήμου Αλέξανδρο Τσαντηράκη, βάσει των σχεδίων του Όγκαρο, για την ανοικοδόμηση τμήματος της Ενετικής Λέσχης.

To Μάρτιο του 1932 προκηρύχθηκε από το Δήμο μυστική δημοπρασία για την ανοικοδόμηση της Armeria σύμφωνα με τη μελέτη και τα σχέδια που είχαν συνταχθεί με βάση τα σχέδια του Ογκαρο από τον Αλέξανδρο Τσαντηράκη και είχαν εγκριθεί από τον τότε Διευθυντή Αναστήλωσης και συντήρησης αρχαίων και ιστορικών μνημείων, Αναστάσιο Ορλάνδο. Εργολάβος αναδείχθηκε ο Ανδρέας Μαυράκης.

Στις αρχές του 1935 εγκαταστάθηκαν οι δημοτικές υπηρεσίες στην Armeria.
Το 1937 εγκαταστάθηκε ο εργολάβος Ιωάννης Παπαδογιάννης για την εκτέλεση και ολοκλήρωση του έργου με βάση σχέδια του αρχιτέκτονα του Δήμου κ. Ιωάννη Τζομπανάκη.
Το έργο της αναστήλωσης μετά την κατεδάφισή της, έφτασε μέχρι το βάθρο της οικοδομής, στην αποκομιδή των υλικών, των γλυπτών του διαζώματος, κιόνων, ξεστών λιθοδομών κλπ.
Τα νέα πολεμικά γεγονότα του 1940 και η Γερμανική Κατοχή διέκοψαν το έργο.
Ύστερα από μισό αιώνα, το 1960, επί Δημαρχίας Νικ. Κρασαδάκη, ανατέθηκε στους αρχιτέκτονες Ιωάννη Τζομπανάκη και στην Εριφύλη Μαθιουδάκη, η σύνταξη μελέτης αναστήλωσης της Loggia Ηρακλείου και η επίβλεψη των εργασιών.

Σχέδια μελέτης του 1961.
Μελετητές, Ιωάννης Τζομπανάκης – Εριφύλη Μαθιουδάκη

Η αναστηλωμένη ή μάλλον η εκ θεμελίων ανακατασκευασμένη Ενετική Λέσχη, όπως και η σύνδεσή της με την ήδη αναστηλωμένη Armeria,ανοικοδομήθηκαν με νέα αρχιτεκτονικά μέλη και νέα υλικά.
Τα προβλήματα που προέκυψαν, ήταν:
Α) από τη μια πλευρά η αναστήλωση – ανακατασκευή δεν έπρεπε να ήταν ελεύθερη και αυθαίρετη, αλλά όσο το δυνατόν αντικειμενική, με ακριβή εκ νέου κατασκευή των αρχιτεκτονικών μελών από πλευράς μορφολογίας και υλικών και εκ παραλλήλου να διατηρηθεί η διάταξη του χώρου και η λειτουργία του κτιρίου σύμφωνα με την αρχική οικοδόμηση ώστε να μείνει αναλλοίωτος ο χαρακτήρας του μνημείου.

Β) από την άλλη πλευρά η κτιριολογική σύνδεση του προς αναστήλωση – ανακατασκευή τμήματος της Loggia με τον κορμό του Δημαρχείου (Armeria), και η προσαρμογή του ιστορικού μνημείου στις σύγχρονες απαιτήσεις.
Για την αντιμετώπιση του (Α) προβλήματος, χρησιμοποιήθηκαν:

το βάθρο της Loggia που είχε ανακατασκευαστεί προπολεμικά καθώς και το υφιστάμενο Δημοτικό Mέγαρο Armeria.
Φωτογραφίες του μνημείου δημοσιευμένες στο “Monumenti Veneti dell’ isola di Creta”, Vol. III (Venezia 1917), του Giuseppe Gerola.
Τα Γενικά σχέδια του Ιταλού Αρχιτέκτονα Maximilian Ongaro, Εφόρου Εθνικών Μνημείων της Ενετίας.
Τα ελάχιστα περισωθέντα μικρά τεμάχια από πρωτογενή αρχιτεκτονικά μέλη του κατεδαφισθέντος κτιρίου, καθώς και τμήματα αρχιτεκτονικών μελών.

Το Αρχαιολογικό Συμβούλιο με την 62/3.11.1961 Πράξη του ενέκρινε τα οριστικά σχέδια της Loggia, και με την 4753/12.4.1962 Απόφαση «περί εκτελέσεως εργασιών αναστηλώσεως της Ενετικής Λέσχης Ηρακλείου», αποφασίστηκε η εκτέλεση της πρώτης φάσης του έργου και συγκεκριμένα η ανοικοδόμηση του πρόσθιου κύριου τμήματος.
Στις 5 Μαΐου του 1962 ξεκίνησαν οι εργασίες ανακατασκευής στη Loggia.

Από τις εργασίες ανακατασκευής της Loggia κατά το 1962

Επί Δημαρχίας Ανδρέα Καλοκαιρινού, στις 12 Μαρτίου 1965, το Δημοτικό Συμβούλιο με Απόφασή του, ανέθεσε το δεύτερο τμήμα της αρχιτεκτονικής μελέτης για την ολοκλήρωση του έργου στην αρχιτέκτονα Εριφύλη Μαθιουδάκη - Λυμπερίου, δηλαδή τη διαρρύθμιση του παλαιού μεγάρου της Armeria και τη σύνδεσή του με την Loggia.

Σχέδια μελέτης του 1965. Μελετήτρια Αρχιτέκτων κ. Εριφύλη Μαθιουδάκη

Τον Οκτώβριο του 1976 ο ΕΟΤ ανέθεσε στην ίδια αρχιτέκτονα την εκπόνηση της μελέτης επίπλωσης και διακόσμησης της ‘’LOGGIA’’.

Μελέτη Επίπλωσης – Διακόσμησης της ανακατασκευασμένης loggia, της Εριφύλης Μαθιουδάκη - Λυμπερίου

Το 1978 υποβλήθηκε η Οριστική Μελέτη και η Μελέτη Εφαρμογής επίπλωσης και διακόσμησης της Lοggia στην Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Κρήτης και στον ΕΟΤ . Η μελέτη βασίστηκε στα στοιχεία και τις φωτογραφίες που συνέλεξε η αρχιτέκτονας από μουσεία στην Ιταλία (Φλωρεντία, Βενετία Βιντσέντζα κλπ).

Η πρόσοψη της Loggia κατά την κατασκευή του ορόφου

Οι μετόπες της Loggia, κατασκευάστηκαν σύμφωνα με τις φωτογραφίες του Gerola και τις ελάχιστες αυθεντικές (μετόπες) που βρίσκονται στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης σε καλούπια, που διαμορφώθηκαν βάσει προπλασμάτων από πηλό, με μείγμα λευκού τσιμέντου και τρήματα πέτρας όπως οι κιονίσκοι των στηθαίων και οι οδόντες του γείσου.

Η ανακατασκευασμένη επιτέλους Ενετική Λέσχη των Ευγενών του Χάνδακα, μετά από τόσες δεκαετίες και τόσες περιπέτειες, στέγασε τις Υπηρεσίες του Δήμου και το Γραφείο Δημάρχου και άρχισε να φιλοξενεί το Δημοτικό Συμβούλιο για τις συνεδριάσεις του στη μεγαλοπρεπή μεγάλη αίθουσά της.

To 1988, σε πανευρωπαϊκό διαγωνισμό ανάμεσα σε 34 χώρες, η ανακατασκευή της Loggia διακρίθηκε κερδίζοντας το Διεθνές Βραβείο της Europa Nostra.

2011-01-15T15:10:00.000-08:00

Μαρία Χανιωτάκη

Υφές Ονείρου

(Εικαστικές και Σκηνογραφικές Συνθέσεις )

στη

Βασιλική του Αγίου Μάρκου στο Ηράκλειο

Σάββατο 22 Ιανουαρίου 2011 – Σάββατο 5 Φεβρουαρίου 2011

Εγκαίνια : Σάββατο 22 Ιανουαρίου 2011, 6-10 μμ

Επιμέλεια Έκθεσης :

Αιμιλία Κακουριώτη , Αρχιτέκτων Μηχανικός Σκηνογράφος

Γιούλη Σκουρνέτου, Αρχιτέκτων Μηχανικός

(Ώρες λειτουργίας Βασιλικής Αγίου Μάρκου

Δευ- Παρ: 9-1.30 πμ. και 6-9 μμ

και Σάββατο : 9- 1.30 πμ)

Η Μαρία Χανιωτάκη εκθέτει από το Σάββατο 22 Ιανουαρίου 2001 έως το Σάββατο 5 Φεβρουαρίου στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου, Σκηνογραφικές και Εικαστικές Συνθέσεις των τελευταίων χρόνων της δημιουργικής της πορείας.

Πρόκειται για μια έκθεση - ταξίδι στον ονειρικό κόσμο του Θεάτρου μέσα από φωτογραφίες, σκηνικά και κουστούμια από διάφορες παραστάσεις.

Συνοδοιπόρος στο ταξίδι είναι και η ιδιαίτερη εικαστική δουλειά της Μαρίας Χανιωτάκη, στηριγμένη στη βαθιά σκηνογραφική της αντίληψη που την καθιστά μια δημιουργό με δικό της ξεχωριστό καλλιτεχνικό ύφος.

«Η Μαρία Χανιωτάκη είναι σκηνογράφος. Είναι όμως και ποιήτρια ,που εκφράζεται μέσα από το παραμύθι και τη ζωγραφική. Η φαινομενική πολυπραγμοσύνη της συνθέτει ένα παζλ μιας και μοναδικής εκφραστικής δύναμης.

Άυλα, ονειρικά, λαμπυρίζοντα, απλώνονται τα Λουλούδια στους Αγρούς και η Ηχώ στον Αέρα…στη νέα ενότητα της εικαστικής δουλειάς της. Με στρας, φτερά και χρώματα σε σκόνη, αιχμαλωτίζεται ο Χώρος –το Φως στα χρωματιστά Λουλούδια ,η Κίνηση στον Κύκνο, ο Ήχος στην Ηχώ. Με φωτογραφίες σε διαφάνειες αιχμαλωτίζεται ο Χρόνος…

Αλλεπάλληλες μεταμορφώσεις των υλικών, επεκτείνονται σε μεταμορφώσεις προσώπων, συχνά πρόσωπα του ιδιωτικού της χώρου. Ανθρώπινες μορφές ερμηνεύουν λουλούδια, και πρόσωπα με συναισθηματική η συμβολική βαρύτητα μεταμορφώνονται σε Αγίους. Η Φύση προσωποποιείται ,οι Άγιοι εξανθρωπίζονται, τα Πρόσωπα γίνονται Μύθοι.

Τη θηλυκή υπόσταση με θρησκευτικές προεκτάσεις τιμά, με το πολυεπίπεδο έργο της Αγία. Η ελεγειακή μορφή της Αγίας, πολυδιάστατη στην εκτέλεση, αλλά και εννοιολογικά ,αιχμαλωτίζεται στον βυζαντινίζοντα τύπο, αποκτώντας διαχρονικότητα.

Η εναλλαγή δισδιάστατων επιφανειών ,όπως το χρυσό φωτοστέφανο , με στοιχεία που παραπέμπουν στις τρεις διαστάσεις , ανακαλεί στη μνήμη μας έργα ευρωπαίων ζωγράφων από το πέρασμα του Συμβολισμού στην Art Nouveau. Η τεχνοτροπία συναντά εδώ την πηγή έμπνευσης, τους στίχους του συμβολιστή ποιητή Μαλαρμέ.

Πίσω από μελετημένες μεταμορφώσεις ,που αποκαλύπτονται κάτω από ιμπρεσιονιστικές όψεις της φύσης και ,πίσω από συμβολικές προεκτάσεις, ο θεατής έρχεται αντιμέτωπος με μια κοσμοθεωρία ευαισθησίας και ανησυχιών…»

Εργίνα Ξυδού, ιστορικός Τέχνης

Για πληροφορίες και ενημέρωση:

(Μαρία Χανιωτάκη ,τηλ. 210 6728936 και mxan62@otenet.gr,

website: www.mariachaniotaki.gr)

ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ...

2011-01-06T05:01:00.000-08:00

ΕΙΘΕ ΚΑΘΕ ΔΑΚΡΥ ΤΟΥ 2011 ΝΑ ΕΙΝΑΙ
ΔΑΚΡΥ ΧΑΡΑΣ...
ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ!!!

Η Γέννηση...από το Βυζάντιο στην Αναγέννηση

2010-12-23T14:57:00.000-08:00

Από τον 13ο αι. έως τον 17ο αι...
Από το Βυζάντιο στην Αναγέννηση...
Από την Κρήτη στη Ρώμη και στη Μόσχα...

ΚΑΛΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ!!!

Μωσαϊκό από τη Μονή Δαφνίου, Αττική, 11ος αι.

Μωσαϊκό στη Santa Maria Transtevere, Ρώμη, 1291

Jacopo Torriti, Μωσαϊκό στη Santa Maria Maggiore, Ρώμη, 1291-96

Ανώνυμου, φορητή εικόνα, Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών, πρώτο μισό 15ου αι.

Ευσταθίου του εξ Ιωαννίνων, Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών, 1638

Albrecht Altdorfer, Μουσείο Βερολίνου, 1513

Fra Αngelico, τοιχογραφία, Φλωρεντία, 1440-41

Federico Fiori Barocci, Μουσείο Prado Μαδρίτη, 1597

Sandro Boticceli, Eθνική Πινακοθήκη Λονδίνο, περ. 1500

Petrus Christus National Gallery of Art, Ουάσινγκτον, 1465

Ανωνύμου, Μόσχα, 16ος αι.

Μιχαήλ Δαμασκηνός, "Η προσκύνησις των μάγων", Συλλογή Αγ. Αικατερίνης Ηράκλειο, 16ος αι.

Τζεντίλε ντε Φαμπριάνο, Ουφφίτσι Φλωρεντία, 1423

Μπενότσο Γκότσολι, νωπογραφία στο παρεκκλήσι του ανακτόρου των Μεδίκων, Φλωρεντία, 1423

Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, Μουσείο Μπενάκη Αθήνα, περ.1565-1575

Εμμανουήλ Λαμπάρδος, Συλλογή Ανδρεάδη, Αθήνα, 16ος αι.

Θεόδωρος Πουλάκης, Μουσείο Civico Correr, Βενετία, 1675

Θεοφάνης ο Κρης, 16ος αι.

24γράμματα – Ηλεκτρονικό Περιοδικό: Γλώσσα – Ιστορία – Πολιτισμός » H πανάκριβη πορφύρα (δείγμα χλιδής και κενοδοξίας άλλων εποχών)

2010-11-15T05:38:00.000-08:00

24γράμματα – Ηλεκτρονικό Περιοδικό: Γλώσσα – Ιστορία – Πολιτισμός » H πανάκριβη πορφύρα (δείγμα χλιδής και κενοδοξίας άλλων εποχών)

Πορφύρα

α.Γλωσσικά,
β.Βιολογικά χαρακτηριστικά
γ.Αναφορές στην αρχαιότητα (κόστος, χρωστική ουσία, τροφή ή φάρμακο)
γράφει ο Γιώργος Σωτ. Δαμιανός

Γλωσσικά

Η λέξη πορφύρα, από την αρχαιότητα, προσδιορίζει το βαθυκόκκινο χρώμα. Η ετυμολογία της λέξης δεν είναι σαφής, αλλά προκαλεί εντύπωση ότι αναφέρεται, ακόμα, και στις πινακίδες της Κνωσού. Οι πινακίδες (και συγκεκριμένα η ΚΝ Χ976) είναι γραμμένες στη γραμμική Β (po-pu-re) και πιστοποιούν την πρωτοελληνική ταυτότητα της λέξης, ενώ αποκλείουν κάθε σχέση με ανατολικούς λαούς. Πάντως, από το μαλάκιο έχουν παραχθεί δεκάδες λέξεις της Ελληνικής, όπως: πορφυρένιος, πορφυρίτης, πορφυρογέννητος, πορφυρός, πορφυρόχρωμος.

Ο αδένας, που βρίσκεται στον τράχηλο του μαλακίου και περιέχει τη χρωστική ουσία, ονομάζεται «ανθός» .

Η πορφύρα, επιστ. ονομασία: Murex brandaris, στα Ιταλικά ονομάζεται: murice comune, στα Αγγλικά: murex, στα Γαλλικά: murex droite epine, στα Γερμανικά: Nagelschneche, στα Ισπανικά: Canailla ή buzio, Ολλανδικά: brandhoren

Βιολογικά χαρακτηριστικά

Ομοταξία : gastropoda. Οικογένεια: muricidae.

Είδος: murex brandaris (Linnaeus 1758)

Οι πορφύρες aνήκουν στην ομοταξία των γαστεροπόδων (gastropoda), ονομάστηκαν έτσι, γιατί το πόδι τους βρίσκεται κάτω από την κοιλιά τους (τη γαστέρα). Το κεφάλι τους είναι σαρκώδες και αρκετά ανεπτυγμένο. Πάνω στο κεφάλι διαθέτουν δύο ζεύγη κεραίες. Στο πρώτο ζεύγος βρίσκονται τα όργανα αφής, ενώ στο δεύτερο τα μάτια. Η σύνδεση του ζώου με το όστρακο γίνεται με πολύ ισχυρούς μυς. Είναι ερμαφρόδιτοι (πρωτοανδρικοί) οργανισμοί. Στην ίδια ομοταξία ανήκουν τα σαλιγκάρια της ξηράς και της θάλασσας, οι πεταλίδες, τα αυτιά της θάλασσας και άλλα.

Τα περισσότερα είδη της οικογενείας μυριξ, muricidae, διαθέτουν έναν αδένα που εκκρίνει μια χρωστική ουσία, την πορφύρα.

Προσοχή!!! Δεν είναι βρώσιμα, το κρέας τους είναι τοξικό και μπορεί να προκαλέσει, ακόμα και, το θάνατο. Είναι σαρκοφάγοι οργανισμοί. Τρέφονται, δηλαδή, με στρείδια και μύδια και γι αυτό αποτελούν πραγματική απειλή για τη μυδοτροφεία

Αναφορές στην αρχαιότητα
Α. Η πανάκριβη πορφύρα

Για τους ψαράδες μας, σήμερα, η πορφύρα είναι, απλώς, ένα δόλωμα. Για τους προγόνους μας, όμως, υπήρξε πανάκριβο μέσο επίδειξης και πλουτισμού. Χρησιμοποιούσαν το Murex brandaris και το porpura haemostoma, για να βάψουν τα πανάκριβα πορφυρένια ενδύματα (και όχι μόνο). Το πορφυρένιο ύφασμα, με το χαρακτηριστικό ανεξίτηλο βαθυκόκκινο χρώμα του, ήταν πανάκριβο αγαθό στην αρχαιότητα και ισοδυναμούσε με την αξία του ασημιού (κατά τον Θεόπομπο) ή των πολύτιμων λίθων. Ήταν συνώνυμο της απόλυτης πολυτέλειας και της χλιδής. Κατά τη Ρωμαϊκή, μάλιστα, εποχή (στα χρόνια του Νέρωνα), υπήρχε νόμος που απαγόρευε στους κοινούς θνητούς να φοράνε πορφυρένια ρούχα. Το κάθε όστρακο έδινε, μόνο, μια σταγόνα χρωστικής ουσίας. Αρκεί να αναλογιστείτε ότι από 12.000 κοχύλια, του είδους Murex brandaris, μπορούσαν να καρπωθούν ελάχιστα γραμμάρια πορφύρας ικανά να βάψουν ένα μόνο ύφασμα. Η βαφή δεν ήταν κατάλληλη μόνο για τα ενδύματα, αλλά και για το βάψιμο των ανακτόρων ή ακόμα για καλλυντικά προσώπου των γυναικών. Βλέπετε, η κενοδοξία και η απληστία του ανθρώπου είναι διαχρονικό χαρακτηριστικό του. Μη φανταστείτε ότι οι πρόγονοι σέβονταν περισσότερο τη φύση από εμάς. Απλούστατα δεν μπορούσαν (γιατί δεν είχαν τα μέσα) να την πλήξουν ανεπανόρθωτα, πράγμα το οποίο, δυστυχώς, το «πέτυχαν» στην εποχή μας.

Β. Η χρήση της ως χρωστική ουσία

Η Ιλιάδα και η Οδύσσεια είναι γεμάτες (Ομήρου Ιλιάδα: Γ 125- 128, Η 221, Ω 796. Ομήρου Οδύσσεια, δ 115, κ 351, ω 226) από αναφορές στην πορφύρα: η Ανδρομάχη και η Ελένη, για παράδειγμα, κεντούν πορφυρένια υφάσματα. Ακόμα και ο Αγαμέμνονας, ο Οδυσσέας ή ο Τηλέμαχος παρουσιάζονται να κρατούν πορφυρένιο ύφασμα. Τέλος, η τέφρα του Έκτορα τοποθετήθηκε σε πορφυρένιο ύφασμα. Ο Όμηρος χρησιμοποιεί, επίσης, τον όρο “αλιπορφυρα” (: θαλάσσια πορφύρα) για να τη διακρίνει από τη φυτική πορφύρα που είχε, σαφέστατα, μικρότερη αξία. Γενικά, το πορφυρένιο χρώμα πρόσδιδε κύρος και γόητρο και γι αυτό το χρησιμοποιούσαν μόνο βασιλείς και ιερείς. Η πορφύρα αναφέρεται ακόμα και στον Πίνδαρο και στο Σιμωνίδη (13D, 371P), ενώ στον «Αγαμέμνονα» του Αισχύλου αναφέρονται, μέχρι και, πορφυρένιοι τάπητες. Εκτενή αναφορά στην πορφύρα γίνεται και στον Πλάτωνα (Κρίτιας 120b και Τίμαιος 67c). Αμέτρητα σπασμένα όστρακα βρέθηκαν στο Παλαιοκάστρο της Κρήτης, στη Λεύκη (το σημερινό Κουφονήσι, που υπήρξε η μεγάλη «βιομηχανία» της χρωστικής ουσίας για όλη τη Μεσόγειο), στα Κύθηρα αλλά ακόμα και στον ίδιο το βράχο της Ακρόπολης των Αθηνών, που μαρτυρούν τα εργαστήρια παραγωγής χρωμάτων. Αναφορά στην επεξεργασία της χρωστικής ουσίας γίνεται στον Αριστοτέλη (περί Ζώων Ιστορίας V15), αλλά, κυρίως, στον Πλίνιο τον Πρεσβύτερο (Historia naturalis IX, 124- 142) ο οποίος υποστηρίζει, εκτός των άλλων, ότι η καλύτερη πορφύρα της Ευρώπης παράγεται στις ακτές της Λακωνίας.

Σύμφωνα με τις αρχαίες μαρτυρίες, αφού αφαιρούσαν τον «ανθό», τον έβαζαν στην άλμη και πρόσθεταν λίγο ξύδι. Το άφηναν στον ήλιο και σιγά – σιγά το χρώμα από κίτρινο γινόταν κατακόκκινο. Τότε το αραίωναν ή το συμπύκνωναν με το βράσιμο. Αν σ’ αυτήν τη βαφή προσέθεταν άνθη υακίνθου το χρώμα ήταν βιολετί, αλλά, σαφέστατα, εθεωρείτο κατώτερης ποιότητας.

Γ. Η πορφύρα ως «τροφή» ή ως φάρμακο;

Οι πορφύρες δεν είναι βρώσιμη τροφή. Προκαλούν, ακόμα και, το θάνατο. Πάντως, σε αρχαία κείμενα υπάρχουν μαρτυρίες για την παρασκευή τους, αλλά, μάλλον, και τότε, τις χρησιμοποιούσαν περισσότερο για φαρμακευτική χρήση παρά ως κύρια τροφή.

Κατά τον γιατρό Ξενοκράτη (περί της των ένυδρων τροφής Γ΄ΧΧΙΙ) οι καλύτερες πορφύρες είναι οι σκληρότερες. Αν τις φάμε με μέτρο είναι «διουρητικοί, ιδρωτικοί, σιελοποιοι». Αν, όμως, υπερβάλλουμε είναι «χολερώδεις και ναυτιώδεις»

Ο γιατρός Ορειβάσιος (Ορειβασ. Λογ. Δ΄κζ΄) υποστηρίζει ότι για να αποκτήσουν πιο γλυκιά γεύση πρέπει να τα βράσουν δυο τρεις φορές σε καθαρό νερό. Ο Ορειβάσιος, ακόμα, σε άλλο κείμενο (Συν. Β΄νγ΄) υποστηρίζει ότι η πορφύρα ως τροφή δεν έχει καμία αξία, αλλά ο άλυκος χυμός της καταπολεμά τις παθήσεις του στομάχου. Σήμερα, πάντως, οι επιστημονες θεωρούν ότι το κρέας τους είναι μόνιμα τοξικό (: δηλητηριώδες), ακόμα και αν το βράσουμε.

Ο Λατίνος Ιστορικός, ο Πλίνιος, ο Πρεσβύτερος, (Historia naturalis IX, 124- 142) μας δίνει μία από τις ελάχιστες αναφορές αλιείας με πεταχτάρι στην αρχαιότητα. Υποστηρίζει, λοιπόν, ότι οι αρχαίοι ψαράδες έδεναν ημιθανή μύδια και τα πέταγαν στη θάλασσα, ώσπου να κολλήσει επάνω τους η πορφύρα. Τότε, τράβαγαν γρήγορα το δόλωμα μαζί με την πορφύρα.

Πηγές:
Ομήρου Ιλιάδα: Γ 125- 128, Η 221, Ω 796.

Ομήρου Οδύσσεια, δ 115, κ 351, ω 226

Σιμωνίδης (13D, 371P)

Πλάτωνας (Κρίτιας 120b και Τίμαιος 67c)

Αριστοτέλης (περί Ζώων Ιστορίας V15)

Ξενοκράτης (περί της των ένυδρων τροφής Γ΄ΧΧΙΙ)

Ορειβάσιος (Ορειβασ. Λογ. Δ΄κζ΄)

Πλίνιος, ο Πρεσβύτερος, (Historia naturalis IX, 124- 142)

Βιβλιογραφία:
1. Λίλιαν Καραλη – Γιαννακοπούλου, “Η πορφύρα μια πολύτιμη χρωστική της αρχαιότητας” Ανθρωπολογικά Ανάλεκτα, Ελλ. Ανθρωπολογική Εταιρεία , 1988, τόμος 49, τευχ. Β.

2. Δημητρίου Π. Παπαναστασίου, Αλιεύματα, τομ. Β, εκδ Ιων.

3. J. Arrecgros. Coquillages marins. Lausanne, Librairie Payot, 1958.

4. S. Peter Dance. Conchiglie. London, Dorling Kindersley, 1992.

5. Radwin, G. E. and A. D’Attilio, 1986. Murex shells of the world. An illustrated guide to the Muricidae, Stanford University Press, USA, σελ. 284

Για μια γλυκιά βραδυά με άρωμα χειμώνα...

2010-11-14T15:31:00.000-08:00

Νίκος Εγγονόπουλος (1907 - 1985)

2010-10-30T15:34:00.000-07:00

Νίκος Εγγονόπουλος

Γεννήθηκε στην Αθήνα στις 21 Οκτωβρίου του 1907 από πατέρα Κωνσταντινοπολίτη και μητέρα Αθηναία. Τα παιδικά του χρόνια τα πέρασε στην Κωνσταντινούπολη, ενώ τις γυμνασιακές του σπουδές θα τις ολοκληρώσει στο Παρίσι, από όπου επιστρέφει για να υπηρετήσει τη θητεία του. Το 1932 ο Εγγονόπουλος εγγράφεται στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας όπου φοιτά με καθηγητές, μεταξύ άλλων, τον Κ. Παρθένη και τον Γ. Κεφαλληνό και συμφοιτητές του τον Γ. Μόραλη και τον Δ. Διαμαντόπουλο. Μετά την αποφοίτησή του από τη Σχολή μαθητεύει πλάι στον Φ. Κόντογλου, από τον οποίον διδάσκεται τη Βυζαντινή αγιογραφία. Ταξιδεύει αργότερα στο εξωτερικό (Γερμανία, Αυστρία, Γαλλία, Ιταλία), ενώ το 1938, έπειτα από σχετική εισήγηση του καθηγητή Δ. Πικιώνη αποσπάται από το υπουργείο Δημοσίων Έργων, όπου είχει διοριστεί το 1930, στο Πολυτεχνείο. Την ίδια περίοδο ο Εγγονόπουλος θα εγκαινιάσει τη σκηνογραφική του δραστηριότητα.

Η πρώτη εμφάνιση του Εγγονόπουλου στα Γράμματα χρονολογείται στα 1938, όταν δημοσιεύονται ποιήματά του στο περιοδικό Κύκλος του Απόστολου Μελαχρινού. Με προτροπή του ίδιου του Μελαχρινού, και με άφθονη προσωπική εργασία του, εκδίδεται την ίδια χρονιά η πρώτη ποιητική συλλογή του Εγγονόπουλου με τον τίτλο «Μην ομιλείτε εις τον οδηγόν». Οι συντηρητικοί Αθηναϊκοί λογοτεχνικοί κύκλοι σκανδαλίζονται από τη γνήσια υπερρεαλιστική φωνή του ποιητή και εγκαινιάζουν μια διαδικασία εξευτελισμού του, φτάνοντας ως την παρωδία των ποιημάτων του, ελλείψει ίσως άλλων, σοβαρότερων, επιχειρημάτων. Βαθιά θιγμένος, όπως ομολόγησε ο ίδιος ο ποιητής το 1965, και πεισματωμένος, εκδίδει την επόμενη κιόλας χρονιά (1939) το δεύτερο ποιητικό βιβλίο του, «Τα κλειδοκύμβαλα της σιωπής», το οποίο γνωρίζει ανάλογη υποδοχή. Τα ποιήματά του θεωρήθηκαν εξεζητημένα και ελιτίστικα, η βαθιά λυρική τους διάσταση παραγνωρίστηκε εντελώς, ενώ οι τεχνικές και τα τεχνάσματα του ποιητή προβλήθηκαν μέσα από ένα επιθετικό πρίσμα, διογκωμένα και στρεβλά.

Την περίοδο 1942 - 1943, με τις μνήμες του πολέμου νωπές, ο Εγγονόπουλος συγγράφει το εκτενές ποιημά του Μπολιβάρ, με το οποίο κατακτά απολύτως δικαιωματικά μια εξέχουσα θέση στην νεότερη λογοτεχνική πραγματικότητα της Ελλάδος. Εμμένοντας στους υπερρεαλιστικούς τρόπους, ο ποιητής μεταχειρίζεται το όνομα και την προσωπικότητα του αγωνιστή της Λατινικής Αμερικής Σίμωνος Μπολιβάρ για να συγγράψει ένα πραγματικό ύμνο στην ανθρώπινη υπόσταση που ξέρει να αγωνίζεται, έναν ύμνο ελευθερίας, αλλά και μια ειλικρινή κατάθεση μιας ψυχής που ξέρει να συγκινείται και να παραδίδεται με πάθος στη συγκίνησή της. Ο Μπολιβάρ θα κυκλοφορήσει καταρχήν σε χειρόγραφη μορφή για να τυπωθεί σε βιβλίο το 1944, το οποίο μάλιστα θα τύχει ευτυχέστερης (και σίγουρα ευγενέστερης) υποδοχής.

Έχοντας εξασφαλίσει πλέον μια πιο θετική αντιμετώπιση - όχι όμως και την άρση της καχυποψίας - ο Εγγονόπουλος θα εκδώσει το 1946 τη συλλογή «Η επιστροφή των πουλιών», το 1948 τη συλλογή «Έλευσις», ενώ το 1957 το βιβλίο του «Εν ανθηρώ Ελληνι Λόγω» θα αποσπάσει το Α' Κρατικό Βραβείο Ποίησης. Πρόκειται στην ουσία για μια πράξη συνθηκολόγησης, αναγνώρισης, για μια επισημοποίηση τρόπον τινά της λογοτεχνικής δραστηριότητος του Εγγονόπουλου. Το 1975 θα κυκλοφορήσει το βιβλίο του «Τρία ποιήματα Και ένας πίνακας», ενώ όλη η ως τότε παραγωγή του ποιητή θα συγκεντρωθεί σε δύο τόμους το 1977 (Ποιήματα Α, Ποιήματα Β). Την αμέσως επόμένη χρονιά (1958) θα εκδοθεί το βιβλίο του «Στην Κοιλάδα με τους Ροδώνες», όπου περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, μεταφράσεις ξένων ποιητών (Νταν, Λοτρεαμόν, Λόρκα, Μποντλέρ), καθώς και είκοσι πίνακες του Εγγονόπουλου, που θα λάβει για δεύτερη φορά το Κρατικό Βραβείο γι' αυτήν την έκδοση. Άλλο ποιητικό βιβλίο του συγγραφέα δεν θα υπάρξει. Το 1980 θα κυκλοφορήσει το μελέτημά του «Ο Καραγκιόζης, ένα Ελληνικό Θέατρο σκιών», ενώ δύο χρόνια μετά το θάνατό του, το 1987, θα συγκεντρωθούν σε μια έκδοση με τον τίτλο «Πεζά Κείμενα», ποικίλα σημειώματα, άρθρα κτλ. του ποιητή. Τέλος, το 1993 εκδόθηκε μια σειρά επιστολών του ποιητή προς τη σύζυγό του Λένα, υπό τον γενικό τίτλο «Και σ' αγαπώ παράφορα».

Ο Νίκος Εγγονόπουλος αποτέλεσε μια από τις πιο ιδιόρρυθμες, αλλά και τις πιό έντιμες περιπτώσεις στην νεότερη καλλιτεχνική πραγματικότητα. Σύμφωνα με δήλωσή του, αισθανόταν περισσότερο ζωγράφος παρά ποιητής και ως εκ τούτου λίγο τον ενδιέφερε να δει τυπωμένα τα ποιήματά του. Πράγματι, η προσφορά του στην ζωγραφική υπήρξε εξίσου σημαντική με την αντίστοιχη ποιητική. Παρουσιάζοντας την πρώτη του ατομική έκθεση το 1939, ο Εγγονόπουλος εγκαινίασε μια ριζοσπαστική πορεία στην ελληνική ζωγραφική. Αντλώντας τα υλικά του από ποικίλους χώρους (μυθολογία, δημοτική παράδοση, σύγχρονη ευρωπαϊκή ζωγραφική) τα έντυσε με μία απολύτως προσωπική υπερρεαλιστική τεχνική, που απέδωσε έργα σφραγισμένα με προσωπικό ύφος απολύτως μοναδικά. Τις ίδιες αισθητικές αντιλήψεις ακολούθησε και στο σκηνογραφικό και ενδυματολογικό έργο του. Η παρουσία του σε ομαδικές εκθέσεις τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό υπήρξε αδιάλειπτη.

Παρ' όλα αυτά, στο ευρύτερο κοινό (το οποίο τελικά κατέκτησε) αυτό που απομένει είναι κυρίως η ποίησή του. Ο Εγγονόπουλος, με την εντιμότητα, το ήθος, την απεριόριστη θέρμη του και την σπάνια μόρφωσή του, κατάφερε να δώσει το Ελληνικό πρόσωπο του Υπερρεαλισμού. Το γεγονός τον καθιστά τον πιο σημαντικό και πιο γνήσιο εκπρόσωπο του επαναστατικού αυτού καλλιτεχνικού κινήματος στην Ελλάδα, μαζί με τον ομότεχνό του Ανδρέα Εμπειρίκο.

Πηγές: logotexnia.com, engonopoulos.gr, kathimerini.gr

Είμαι ζωγράφος και ποιητής!

Ως είμαι ζωγράφος το επάγγελμα, και θεωρώ άλλωστε την ποίηση σαν ζήτημα εντελώς προσωπικό, δεν ένοιωσα ποτέ κανενός είδους επιθυμία να ιδώ τα ποιήματά μου δημοσιευμένα. Μου αρκούσε, κυρίως, που τα έγραφα. Κατόπιν, βέβαια, δεν είχα καμιάν αντίρρηση ναν τα διαβάσω σε κάναν φίλο, ενίοτε σε μικρό κύκλο ακροατών, δυο-τρεις το πολύ, που μου το ζητούσαν. Πάντως δε θα έστεργα ποτέ ναν τα δώσω για τύπωμα πριν από τα μέσα του 1938. Ήταν η χρονιά όπου ετελείωνα τις εργαστηριακές μου σπουδές στη ζωγραφική. Μαθήτευα πλησίον του Κωνσταντίνου Παρθένη, και το εύρισκα άπρεπο απέναντι στον σεβαστό κι αγαπητό δάσκαλο να θέλω να εκδηλωθώ προσωπικά, και μάλιστα σε διαφορετική «σχολή», τον υπερρεαλισμό, την στιγμή που καταρτιζόμουνα κοντά του για το μελλούμενο καλλιτεχνικό μου στάδιο. Δεν πιστεύω να ήτανε και αντίθετο στην επιθυμία του μεγάλου Παρθένη να βλέπη τους μαθητάς του, μετά το πέρας, όμως, των σπουδών τους, να παίρνουν τον δικό τους δρόμο, σύμφωνα με την ιδιαίτερή τους διάθεση και τις ιδιαίτερές τους κλίσεις.

Όταν ο χαριτωμένος ποιητής Απόστολος Μελαχρινός, προχωρημένο πια το καλοκαίρι του 1938, μου εζήτησε ποιήματα για ναν τα περιλάβη σε τεύχος του περιοδικού του Κύκλος, τότε το μπορούσα, και του έδωσα αρκετά της παραγωγής μου εκείνης της χρονιάς, να διαλέξη όσα ήθελε. Του ήρεσαν τόσο («Τα αρέσω», μου είπεν αυτολεξεί), όπου, όχι μόνο δημοσίεψε πολλά στο αμέσως επόμενο τεύχος του Κύκλου, αλλά προσφέρθηκε και επέμεινε και να βγάλη σε βιβλίο, πάλι στις εκδόσεις του Κύκλου, όλα όσα του είχα δώσει.

Ο ευγενής αυτός άνθρωπος κάθησε μαζί μου και κάναμε τη σελιδοποίηση. Ύστερα φρόντισε τη στοιχειοθέτηση. Αρκετά στοιχειοθέτησε και με το ίδιο του το χέρι ― δεν θα την ξεχάσω ποτέ αυτή τη μεγάλη τιμή που μου έγινε ― καθώς είχε εγκατεστημένο το τυπογραφείο του Κύκλου σ' ένα δωμάτιο της τότε κατοικίας του, στην οδό Δαιδάλου. Ο αλησμόνητος Μελαχρινός φρόντισε ιδιαιτέρως το τύπωμα: μετά από τον διορθωτή, διάλεξε και τον καλύτερο πιεστή που μπορούσε να βρεθή στην Αθήνα εκείνο τον καιρό. Επέμενε, μάλιστα, για το εξώφυλλο και για την εσωτερική πρώτη σελίδα του τίτλου να χρησιμοποιηθούν δυο χρωμάτων μελάνια. Και το βιβλίο παρουσιάστηκε, ένα, ή το πολύ, δυο μήνες ύστερ' από το περιοδικό.

Ήδη είχαμε προανακρούσματα από την κυκλοφορία του περιοδικού. Αλλά, με την εμφάνιση του βιβλίου, το «σκάνδαλο» το εκσπάσαν υπερέβαινε όχι μόνο κάθε τι το ανάλογο που είχε ποτέ φανερωθή στα ελληνικά γράμματα, αλλά και τις προβλέψεις της πιο τολμηρής φαντασίας. Αστραπιαίως έλαβε τέτοιαν ένταση και τέτοιες διαστάσεις, που κι ο ίδιος ο «ανάδοχός» μου, ο Μελαχρινός, τα έχασε. Αυτός, όπου με κανένα τρόπο δεν μπορούμε να πούμε ότι του έλειψε ποτέ η λεβεντιά. Δεν ανήγγειλε την έκδοση ούτε, ποτέ, περιέλαβε το βιβλίο στους καταλόγους των εκδόσεων του Κύκλου, που δημοσίευε τακτικά, πίσω, στο εξώφυλλο του περιοδικού.

Το δημιουργηθέν σκάνδαλο κι η επακολουθήσασα κατακραυγή εναντίον μου δεν μπορώ να πω πως δεν με έθιξαν, βαθύτατα. Η βίαιη κακομεταχείρισις σαν υποδοχή μιας γνήσιας προσφοράς είναι, το λιγώτερο, σκληρά άδικη. Περιοδικά, εφημερίδες, le premier chien coiffe venu, παρωδούσαν και αναδημοσίευαν, κοροϊδευτικά, τα ποιήματά μου. Μια δε εφημερίδα, από τις μεγάλες, δεν θυμούμαι τώρα ποια, αυθαδέστατα, ποδοπατώντας κάθε ιδέα πνευματικής, τέλος πάντων, ιδιοκτησίας, αναδημοσίευσε, σε μια ή δυο συνέχειες... ολόκληρο το βιβλίο! Συνοδεία, πάντοτε, χλευαστικών και κακεντρεχών, όσο κι επιπόλαιων, σχολίων.

Ποτέ δεν μ' ενδιέφεραν η φήμη, η δόξα. Μόνος πόθος μου: να περνώ πάντα απαρατήρητος, αν δεν το μπορούσα ευχάριστος, ανάμεσα στους συγκαιρινούς μου «συνοδίτας». Κι όμως άκουσα κι αυτή την κουβέντα, που μου εξετόξευσε, δεν ξέρω πια σε τι φύλλο, αγανακτισμένος «φιλολογικός» του συνεργάτης: «Εγγονόπουλε, πάψε πια να βασανίζεσαι και να μας βασανίζης!»

Αν η ζωή μου είναι αφιερωμένη στη ζωγραφική και στην ποίηση, είναι γιατί η ζωγραφική και η ποίησις με παρηγορούν και με διασκεδάζουν. Έτσι και τότε, παρ' όλη την απογοήτευσή μου, εξακολουθούσα ανελλιπώς να ζωγραφίζω, «να γράφω» ποιήματα. Κι όταν, μεσούντος του 1939, ο μακαρίτης Τάσος Βακαλόπουλος, Ναυπλιεύς, μου πρότεινε να μου δημοσιεύση συλλογή, του παρέδωσα τα ποιήματα των Κλειδοκυμβάλων της Σιωπής, που κυκλοφόρησαν στο τέλος της ίδιας εκείνης χρονιάς.

Εδώ πρέπει να πω πως, αν δεν εδαπάνησα ποτέ τίποτα για τη δημοσίευση των ποιημάτων μου, δεν απεκόμισα και ποτέ κανένα απολύτως υλικό όφελος απ' αυτά.

Με τις ίδιες, αν όχι κι εντονώτερες αντιδράσεις, υπεδέχθησαν, τη νέα μου συλλογή, οι «πνευματικοί» κύκλοι των συμπολιτών. Γεγονός άξιο να εξαρθή όλως ιδιαίτερα, αν ληφθή υπ' όψη ότι οι καιροί, τώρα, ήσαν μάλλον δύσκολοι: στη Δύση ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν ήδη αρχινισμένος, και, στον αττικόν ορίζοντα, είχαν μαζευτεί απελπιστικά μαύρα σύννεφα, που μηνούσαν πολύ προσεγγίζουσες συμφορές.

Τώρα, ποιοι οι αποτελούντες τ' οργισμένο πλήθος, που με καταδίκαζε κι εμένα; Οι αιώνιοι, οι γνωστοί, οι συνηθισμένοι. Πριν απ' όλα οι αδιάφοροι, που οι συνήθεις ασχολίες τους είναι τελείως άλλες και για τους οποίους: πνεύμα, ποίησις, τέχνες, είναι άφραγο χωράφι, όπου πιστεύουν ότι δικαιούνται να μπαίνουν ως το κρίνει το κέφι τους, ν' ανοηταίνουν, να «σπαν πλάκα» κατά το δη λεγόμενο. Μάλιστα όταν βρεθούν και καλοθελητές να τους εμπνεύσουν και ναν τους κάμουν την αρχή!... Γιατί από μόνοι τους δεν θα «επεσήμαιναν» τα αξιοκατάκριτα, τ' αξιογέλαστα: δε θα μπορούσαν, ίσως και δεν θα τολμούσαν2. Ύστερα οι «νερόβραστοι», αυτοί που πιθανόν να έχουν κάποιο μικρό ενδιαφέρον για μιαν ελάχιστη περιοχή της τέχνης και που, μέσ' στην άγνοια και την αμάθειά τους, την ημιμάθειά τους έστω, παίρνουν κι αυτοί το δικαίωμα να επιτίθενται και να βρίζουν μ' όσους διαφωνούν. Έπειτα οι καθαρώς κακοί, που απονέμουν εις εαυτούς, έτσι, το δικαίωμα να βλάπτουν τους συνανθρώπους με κάθε πρόφαση. Αλήθεια, οι αναγνωρίζοντες εις εαυτούς δικαιώματα δεν αξίζουν και πολλά πράγματα: ο πραγματικά πνευματικός άνθρωπος καθήκοντα, και μόνο, παραδέχεται κι αναγνωρίζει στον εαυτό του.

Για να δώσω μια σαφή εικόνα της όλης καταστάσεως, αντιγράφω από άρθρο γνωστού κριτικού, σχετικά με τον καιρό που λέω: «Την εποχή εκείνη των ακαθόριστων ακόμη αισθητικά και κριτικά όρων και αποχρώσεων της νέας ποίησης, οι δύο συλλογές του Εγγονόπουλου συμβάλανε αποφασιστικά για την τελειωτική αποκρυστάλλωση της έννοιας υπερρεαλισμός στην αντίληψη πολλών, σαν πνευματικό σκάνδαλο, δίχως προηγούμενο στην ιστορία της λογοτεχνίας μας. Ο Εγγονόπουλος έγινε από τότε στόχος μιας παράφορης κι αντιπνευματικής, στο βάθος, καταδρομής από χρονογράφους, επιθεωρησιογράφους, λόγιους, κριτικούς και ποιητές, που γρήγορα γενικεύτηκε σε τυφλή επίθεση κατά της νέας μας ποίησης και λογοτεχνίας. Μα ενώ σιγά-σιγά το έργο των άλλων άρχισε να γίνεται δεκτό "κατά δόσεις" σαν αληθινή και νέα ποίηση, στον Εγγονόπουλο δε δόθηκε ακόμη χάρη και τ' όνομά του, στημένο στην πιο απλησίαστη περιοχή της λογοτεχνίας μας σαν κατηγορηματική απαγόρευση,...» κλπ. Και πρέπει να γίνη απόλυτα πιστευτός ο κριτικός μας, γιατί έχει τις πληροφορίες του από θετική πηγή. Ενώ, σήμερα, έχω την τιμή να τον συγκαταλέγω ανάμεσα στους πιο χαριτωμένους μου φίλους, φίλους και του προσώπου μου και της δουλειάς μου, πρέπει να ομολογήσω πως, τότε, μετριόνταν ανάμεσα στους πιο ανελέητους, στους πιο αδυσώπητους επιτιμητάς κι επικριτάς μου.

Η κυρία Μ. Κρανάκη, μετά την έκδοση του Domaine Grec, δηλαδή μετά το 1947, περιγράφει αυτή την «ηρωική εποχή» στον τόπο μας, στο παρισινό περιοδικό Critique: «...la reaction du public fut beaucoup plus violente qu'ailleurs. Le seul titre assez peu provocant de Clavecins du Silence, recueil de vers d'Engonopoulos, souleva des vagues d'hysterie».

Σημειωτέον ότι στο μεταξύ ο πόλεμος είχε φτάσει πια ως εδώ. Στρατεύθηκα και με έστειλαν στην πρώτη γραμμή, στην «γραμμή πυρός», όπου με βαστήξανε πεισματάρικα, μέχρι το τέλος των επιχειρήσεων. Δίχως καμιάν ανάπαυλα, αν εξαιρέσω ένα αρκετά βασανιστικό «ιντερμέδιο» στη «Διλοχία Πειραιώς», απλούν «πειθαρχικόν λόχον». Γιατί κανείς δεν αγνοεί ότι, ιδιαίτερα στην περίοδο της όντως αλησμονήτου «4ης Αυγούστου», ο όρος «διανοούμενος» συνεπήγετο και την έννοια του «υπόπτου». Ύστερα από φονικότατη μάχη, στις 13 Απριλίου 1941, συνελήφθην αιχμάλωτος, κρατήθηκα, με τους συναδέλφους μου, παρανόμως, από τους Γερμανούς, σε στρατόπεδα «εργασίας αιχμαλώτων», δραπέτευσα, αλώνισα, με τα πόδια, πάνω από την μισήν Ελλάδα, και τέλος επέστρεψα εις τα ίδια. Η εχθρότης και τα «rires jaunes» διατηρόνταν ακόμη αναλλοίωτα, και διετηρήθησαν μέχρι την εποχή του «Μπολιβάρ». Το ποίημα άρεσε στην τότε νεολαία και, σιγά-σιγά, η κατάσταση άρχισε να μαλακώνη. Ίσαμε το σημείο να μου απονεμηθή, το 1958, από το Υπουργείο Παιδείας, το «Α? βραβείο ποιήσεως» για την εκδοθείσα τον προηγούμενο χρόνο συλλογή μου, αλλά και «διά την προτέραν ποιητικήν προσφοράν» μου. Είναι η μόνη τιμή που μου έγινε ποτέ από το επίσημο κράτος. Με ξάφνιασε δε διπλά, γιατί πρώτον δεν είχα κάμει καμιάν αίτηση και, ως το συνηθίζω, κανένα διάβημα, γι' αυτό το σκοπό, αλλά και γιατί τα περισσότερα μέλη της Επιτροπής δεν ήσαν φίλοι της δουλειάς μου, και πολλά εξακολουθούν να μην είναι και σήμερα.

Είπα, πιο πάνω, ότι οι βιαιότητες των εναντίον μου επιθέσεων δεν με σταματήσανε ποσώς από του να ζωγραφίζω και να «γράφω» ποιήματα. Δεν μπορώ όμως να πω ότι δεν με δυσκόλεψαν, και πολύ μάλιστα, στη ζωή μου5. Καθώς δεν είμαι «οικονομικώς ανεξάρτητος», και μη έχοντας ικανότητα καμιά γι' αυτά που λεν «διπλωματίες», εργάστηκα συνεχώς, σκληρά, ως υπάλληλος, χωρίς να λείψω ούτε στιγμή. Για να εξασφαλίσω και την ελευθερία μου, και τον λίγο καιρό, και τα ακόμη λιγώτερα μέσα που μου επέτρεψαν να εργαστώ καλλιτεχνικά. Ένας Θεός ξέρει τι απαιτητική, τι πολυδάπανη είναι η ζωγραφική επιστήμη. Τον Μαικήνα δεν τον συνήντησα ποτέ. Υπήρξα καλός υπάλληλος κι αυτό μου το επιτρέπουν ναν το πω τα διάφορα πιστοποιητικά «ικανοποιήσεως» των κατά καιρούς, λίγων ευτυχώς, εργοδοτών μου. Εύκολο να φανταστή κανείς με τι επιεική διάθεση οι διάφοροι εργοδόται είχαν την όρεξη να του εξασφαλίσουν «τα προς το ζην», σε υφιστάμενο που είχε την φήμη του ποιητού, και μάλιστα του «σκανδαλώδους ποιητού»! Ένας-δυο μού εφέρθηκαν και αφάνταστα σκληρά. Σήμερα, η πείρα μου μού επιτρέπει ναν το πω, με απόλυτη ευθύνη, πως, στον τόπο μας, και μάλιστα στα χρόνια τα δικά μας, η εκτίμησις εκδηλώνεται με αμείλικτη καταδίωξη. Πιστεύω πως, παλαιότερα, τον πνευματικό άνθρωπο, η νεο-ελληνική κοινωνία τον περιέβαλλε μόνο μ' απόλυτη αδιαφορία, δίχως μίσος.

Πάντως το πλέον οδυνηρό της όλης προπολεμικής μου αυτής περιπέτειας ήταν άλλο. Η στάσις των «ανθρώπων του πνεύματος» και των «συναδέλφων» γύρω μου. Από τους αδιάφορους προς την ποίηση, ή μάλλον τους ξεκάθαρα εχθρούς της ποιήσεως, οι λοιδωρίες κι οι επιθέσεις σ' έναν γνήσιο εκπρόσωπό της. Χαρά τους να τον βρίσουν, να προσπαθήσουν να τον εξοντώσουν. Μέχρις εκείνων που μπορούσανε να καταλάβουν τι έλεγα, και να προσπαθήσουν να απαλύνουν, να κατευνάσουν το άνομο φέρσιμο, αλλά δεν το έκαμαν, ωθούμενοι είτε από συμφέρον, είτε από σκέτη ζήλεια. Μιαν απέραντη κλίμακα, απαισία τη θέα, ανθρωπίνων αδυναμιών και ανανδρίας. Μπροστά μου, άλλοι μου έκαναν τον φίλο, άλλοι τον επιεική, πίσω μου όλοι τους συνένωναν τις φωνές τους με το σκυλολόι. Να μη λείψουν να εκδικηθούν, με τον τρόπο τους, εκείνον που έκανε αυτό που κι οι ίδιοι θα ποθούσαν να έκαναν, αλλά δεν είχαν την ικανότητα.

Κι οι Θεοί ηττώνται όταν τα βάλουν με τη βλακεία (Dummheit), λέει ο Γερμανός ποιητής. Πού θα βρισκόμουν καταβαραθρωμένος, που δεν είμαι, απλώς, παρά ένας ζωγράφος και ποιητής με σώμα θνητό; Αν εσώθηκα, αυτό το χρωστώ στους ελάχιστους φίλους που μου παραστάθηκαν. Και, προ πάντων, σε δύο μεγάλους που μ' ευεργετήσανε ποικιλοτρόπως, και για τους οποίους πρέπει να πω εδώ την μεγάλη μου ευγνωμοσύνη. Εννοώ τον μεγάλο ζωγράφο Κωνσταντίνο Παρθένη και τον μεγάλο ποιητή Ανδρέα Εμπειρίκο.

Ο Κωνσταντίνος Παρθένης είναι ένας πραγματικά μεγάλος ζωγράφος. Ένας από τους πιο μεγάλους της εποχής μας και συνεπώς όλων των εποχών. Ευτύχησα να σπουδάσω κοντά του. Έτσι, όχι μόνο επωφελήθηκα της υπέροχης διδασκαλίας του: ό,τι γνωρίζω στη ζωγραφική το οφείλω, αποκλειστικά, σ' αυτόν. Αλλά, ταυτόχρονα, μου επετράπη να γνωρίσω τον άνδρα και να εμψυχωθώ, για όλη μου τη ζωή, έναν άνθρωπο υψηλόφρονα, ευθύ, άτεγκτο και ανεπηρέαστο στο δρόμο της αρετής, μεγάλης καλλιεργείας, αφάνταστου ψυχικού πλούτου και μεγαλείου, κομψότατο, απέραντο καλό, έναν αληθινό αριστοκράτη του πνεύματος και της ζωής.

Τα ίδια έχω να πω και για τον Ανδρέα Εμπειρίκο. Ευτύχησα, επίσης, να γνωρίσω κάπως από κοντά τον μεγάλο ποιητή. Πάντοτε με έθελξαν και με γοήτευσαν και με παρηγόρησαν στη ζωή (νά η αποστολή της ποιήσεως!), τα υπέροχα έργα του. Τα ποιήματά του, καθώς και όλα του τα γραπτά, είναι προϊόντα μιας μεγάλης φαντασίας, ενός πάρα πολύ πλουσίου πνευματικού και ψυχικού κόσμου, μιας άψογης όσο και βαθειάς γνώσης του ωραίου και του καλού. Τα έργα του και η ζωή του τοποθετούν τον Ανδρέα Εμπειρίκο, ισάξιο, πλάι σ' έναν Σολωμό, σ' έναν Baudelaire, σ' έναν Lautreamont, σ' έναν Δάντη. Ο άνδρας, ακριβώς όπως ο Παρθένης: υπέροχος. Πρέπει να ειπωθή το ίδιο και γι' αυτόν όπως και για τον μεγάλο ζωγράφο: ένας αριστοκράτης του πνεύματος και της ζωής.

Τον Εμπειρίκο ευγνωμονώ και γι' άλλο κάτι: είναι ο πρώτος που, στο μεγάλο σάλο, σήκωσε θαρραλέα τη φωνή και διαμαρτυρήθηκε για τον άδικο κατατρεγμό μου. Και επέβαλε σιωπή. Γιατί ποτέ δεν έστερξε την ψευτιά και την αδικία. Πάντοτε στάθηκε έτοιμος να υπερασπίση ό,τι θεωρούσε σωστό και δίκαιο, και να στηλιτεύση κάθε τι που έβλεπε άδικο, ή απλώς κακό. Απίστευτα ανιδιοτελής, ποτέ ο ίδιος δεν καταδέχτηκε μικροσυμφέροντα και μικροπολιτικές, όπως συνηθίζεται, ευρύτατα, εδώ κι αλλού. Όμοια με τον Παρθένη, δουλεύει μέσ' στην καθαρή χαρά, κι είναι το έργο τους, το έργο τους και μόνο, και των δυονώ, που θαν τους τοποθετήσει, ασφαλώς και ακόπως, στη θέση που κατέχει δικαιωματικά ο καθείς τους και στον ελληνικό ορίζοντα και στον παγκόσμιο: μια από τις πρώτες.

Το σημείωμα αυτό, που πρέπει να είναι όσο το δυνατό συντομώτερο, δεν μου επιτρέπει να επεκταθώ και στο ποιητικό μου «πιστεύω». Άλλωστε ενυπάρχει μέσα στις γραμμές των ποιημάτων των συλλογών. Τον καλό μου αναγνώστη, αν θέλη, θα τον παραπέμψω στα άρθρα, διαλέξεις, κεφάλαια βιβλίων, με τα οποία ετίμησαν το ποιητικό μου έργο οι κύριοι Ανδρέας Εμπειρίκος, Robert Levesque, Rene Etiemble, Ανδρέας Καραντώνης και Γεώργιος Θέμελης. Εκεί εξηγούν και τις προθέσεις μου και τα επιτεύγματά μου.

Θα περιοριστώ σε μερικές γραμμές μόνο για τη γλώσσα που χρησιμοποιώ. Κι η οποία δέχτηκε συχνά τον χαρακτηρισμό, σαν ψόγο, της «μικτής». Πρέπει να πω πως είναι απλούστατα η γλώσσα που μιλώ. Άλλωστε πρωτεύουσα σημασία δεν έχει το να γίνεται κανείς αντιληπτός από κείνους που επιθυμούν, πραγματικά, να τον καταλάβουν; Νόμιμη γλώσσα, για μας, είναι η γλώσσα η ελληνική. Δεν έχουν κανένα νόημα απολύτως αυτές οι γνώμες οι φανατικές για «μικτή», «καθαρεύουσα», «δημοτική». Πρέπει ν' αντιμετωπίζονται με απόλυτη αδιαφορία ή, αν το θεωρούμε σκόπιμο, μ' αυτόν τον μόνον επιτρεπόμενο φανατισμό: εκείνον που εμπνέει τον πόλεμο εναντίον κάθε είδους φανατισμού.

Τις γνώσεις μου στη γλώσσα την ελληνική πιστεύω πως τις βοήθησε η απέραντη αγάπη που έχω για την ανάγνωση αρχαίων, βυζαντινών και μεταβυζαντινών κειμένων. Τα βιβλία μου με τ' αρχαία και τα βυζαντινά κείμενα ήτανε, τα περισσότερα, σ' «ευρωπαϊκές» εκδόσεις, με τις εξηγήσεις και τα σχόλια γραμμένα στα γαλλικά ή τα λατινικά. Πολλά βυζαντινά και, σχεδόν, τα πιο πολλά μεταβυζαντινά, ήσαν δικών μας εκδόσεων. Η καθαρεύουσα (και καμιά φορά υπέρ-καθαρεύουσα) των Σάθα, Λάμπρου, Ξανθουδίδη, και των σημερινών ακόμη, στις σημειώσεις και τις μελέτες που συνόδευαν τα κείμενα, όχι μόνο δεν μ' εξένιζε, σαν τις γαλλικές και τις λατινικές που είπα, αλλ' αντίθετα μ' έκανε να παρατηρήσω πώς συνδέονταν και, στο τέλος, συγχέονταν με τη γλώσσα του μελετούμενου γραπτού. Έτσι κατάλαβα πως η γλώσσα η ελληνική είναι μία. Κι ότι είναι μάλλον έλλειψη σοφίας να προσηλώνεται κανείς πεισματάρικα σε μια και μόνο, αποκλειστικά, μορφή της, να περιφρονή αυτόν τον αμύθητο πλούτο, το θησαυρό, που έχει στη διάθεσή του. Και να μην αντλή, ελεύθερα, με σεβασμό και προσοχή φυσικά, για να λαμπρύνη το στίχο του, να ενισχύση το νόημά του. Ακριβώς όπως μας διδάσκουν τ' αθάνατα γραπτά του Παπαδιαμάντη και του Καβάφη. Όπως κάμω στη ζωγραφική μου. Όπου δεν αποκλείω κανένα χρώμα να βρη την κατάλληλη θέση του και να συμβάλη, κι αυτό, στην γενική αρμονία του πίνακος. Όπως, πλάι από τα διδάγματα του Πολυτεχνείου, πάλι στη ζωγραφική μου, προσθέτω, και συνθέτω, τα διδάγματα των Βυζαντινών, των Αρχαίων και των «λαϊκών», σαν τον Θεόφιλο και τους άλλους.

Θα ήταν ασυχώρετη παράλειψις να μην πω, εδώ, για τα λίγα, φευ, χρόνια που πέρασα κοντά στον Μενέλαο Φιλήντα. Πράγματι, πρόλαβα τον μεγάλο γέροντα, και είχα την μεγάλη τύχη ν' ακούσω τα σοφά και πολύτιμα λόγια του μεγαλοφυούς γλωσσολόγου.

(Aπό το βιβλίο: Νίκος Εγγονόπουλος, Ποιήματα Α', Ίκαρος, 1977).

ΜΠΟΛΙΒΑΡ

Γιά τους μεγάλους, γιά τους ελεύθερους, γιά τους γενναίους, τους δυνατούς,
Αρμόζουν τα λόγια τα μεγάλα, τα ελεύθερα, τα γενναία, τα δυνατά,
Γι' αυτούς η απόλυτη υποταγή κάθε στοιχείου, η σιγή, γι' αυτούς τα δάκρυα, γι' αυτούς
οι φάροι, κι οι κλάδοι ελιάς, και τα φανάρια
Οπου χοροπηδούνε με το λίκνισμα των καραβιών και γράφουνε στους σκοτεινούς
ορίζοντες των λιμανιών,
Γι' αυτούς είναι τ' άδεια βαρέλια που σωριαστήκανε στο πιό στενό, πάλι του λιμανιού,
σοκάκι,
Γι' αυτούς οι κουλούρες τ' άσπρα σκοινιά, κι οι αλυσίδες, οι άγκυρες, τ' άλλα
μανόμετρα,
Μέσα στην εκνευριστικιάν οσμή του πετρελαίου,
Γιά ν' αρματώσουνε καράβι, ν' ανοιχτούν, να φύγουνε,
Ομοια με τραμ που ξεκινάει, άδειο κι ολόφωτο μέσ' στη νυχτερινή γαλήνη των
μπαχτσέδων,
Μ' ένα σκοπό του ταξιδιού: π ρ ο ς τ' ά σ τ ρ α.

Γι' αυτούς θα πω τα λόγια τα ωραία, που μου τα υπαγόρευσε η Εμπνευσις,
Καθώς εφώλιασε μέσα στα βάθια του μυαλού μου όλο συγκίνηση
Γιά τις μορφές, τις αυστηρές και τις υπέροχες, του Οδυσσέα Ανδρούτσου και του
Σίμωνος Μπολιβάρ.

Ομως γιά τώρα θα ψάλω μοναχά τον Σίμωνα, αφήνοντας τον άλλο γιά κατάλληλο
καιρό,
Αφήνοντάς τον γιά νάν τ' αφιερώσω, σαν έρθ' η ώρα, ίσως το πιό ωραίο τραγούδι που
έψαλα ποτέ,
Ισως τ' ωραιότερο τραγούδι που ποτές εψάλανε σ' όλον τον κόσμο.
Κι αυτά όχι γιά τα ότι κι οι δυό τους ύπήρξαν γιά τις πατρίδες, και τα έθνη, και τα
σύνολα, κι άλλα παρόμοια, που δεν εμπνέουν,
Παρά γιατί σταθήκανε μες στους αιώνες, κι οι δυό τους, μονάχοι πάντα, κι ελεύθεροι,
μεγάλοι, γενναίοι και δυνατοί.
Και τώρα ν' απελπιζουμαι που ίσαμε σήμερα δεν με κατάλαβε, δεν θέλησε, δε μπόρεσε
να καταλάβη τι λέω, κανεις;
Βέβαια την ίδια τύχη να 'χουνε κι' αυτά που λέω τώρα γιά τον Μπολιβάρ, που θα πω
αύριο γιά τον Ανδρούτσο;
Δεν είναι κι εύκολο, άλλωστε, να γίνουν τόσο γλήγορα αντιληπτές μορφές της
σημασίας τ' Ανδρούτσου και του Μπολιβάρ,
Παρόμοια σύμβολα.
Αλλ' ας περνούμε γρήγορα: προς Θεού, όχι συγκινήσεις, κι υπερβολές, κι απελπισίες.
Αδιάφορο, η φωνή μου ήτανε προορισμένη μόνο γιά τους αιώνες.
(Στο μέλλον, το κοντινό, το μακρινό, σε χρόνια, λίγα, πολλά, ίσως από μεθαύριο, κι αντι
μεθαύριο,
Ισαμε την ωρα που θε ν' αρχινήση η Γης να κυλάει άδεια, κι άχρηστη, και νεκρή, στο
στερέωμα,
Νέοι θα ξυπνάνε, με μαθηματικήν ακρίβεια, τις άγριες νύχτες, πάνω στην κλίνη τους,
Να βρέχουνε με δάκρυα το προσκέφαλό τους, αναλογιζόμενοι ποιός ήμουν, σκεφτόμενοι
Πως υπήρξα κάποτες, τι λόγια είπα, τι ύμνους έψαλα.
Και τα θεόρατα κύματα, όπου ξεσπούνε κάθε βράδυ στα εφτά της Υδρας ακρογιάλια,
Κι οι άγριοι βράχοι, και το ψηλό βουνό που κατεβάζει τα δρολάπια,
Αέναα, άκούραστα, θε να βροντοφωνούνε τ' όνομά μου).

Ας επανέλθουμε όμως στον Σiμωνα Μπολιβάρ.

Μ π ο λ ι β ά ρ! Ονομα από μέταλλο και ξύλο, ήσουνα ένα λουλούδι μες στους
μπαχτσέδες της Νότιας Αμερικής.
Είχες όλη την ευγένεια των λουλουδιών μες στην καρδιά σου, μες στα μαλλιά σου, μέσα
στo βλέμμα σου.
Η χέρα σου ήτανε μεγάλη σαν την καρδιά σου, και σκορπούσε το καλό και το κακό.
Ροβόλαγες τα βουνά κι ετρέμαν τ' άστρα, κατέβαινες στους κάμπους, με τα χρυσά, τις
επωμίδες, όλα τα διακριτικά του βαθμού σου,
Με το ντουφέκι στον ώμο αναρτημένο, με τα στήθια ξέσκεπα, με τις λαβωματιές γιομάτο
το κορμί σου,
Κι εκαθόσουν ολόγυμνος σε πέτρα χαμηλή, στ' ακροθαλάσσι,
Κι έρχονταν και σ' έβαφαν με τις συνήθειες των πολεμιστών Ινδιάνων,
Μ' ασβέστη, μισόνε άσπρο, μισό γαλάζιο, γιά να φαντάζεις σα ρημοκλήσι σε περιγιάλι
της Αττικής,
Σαν εκκλησιά στις γειτονιές των Ταταούλων, ωσάν ανάχτορο σε πόλη της Μακεδονίας
ερημική. [...]

Μ π ο λ ι β ά ρ! Κράζω τ' όνομά σου ξαπλωμένος στην κορφή του βουνού Ερε,
Την πιό ψηλή κορφή της νήσου Υδρας.
Από δω η θέα εκτείνεται μαγευτική μέχρι των νήσων του Σαρωνικού, τη Θήβα,
Μέχρι κεί κάτω, πέρα απ' τη Μονεβασιά, το τρανό Μισίρι,
Αλλά και μέχρι του Παναμά, της Γκουατεμάλα, της Νικαράγκουα, του Οvτoυράς, της
Αϊτής, του Σαν Ντομίγκο, της Βολιβίας, της Κολομβίας, του Περού, της Βενε
ζουέλας, της Χιλής, της Αργεντινής, της Βραζιλίας, Ουρουγουάη, Παραγουάη,
του Ισημερινού,
Ακόμη και του Μεξικού.

Μ' ένα σκληρό λιθάρι χαράζω τ' όνομά σου πάνω στην πέτρα, να 'ρχουνται αργότερα οι
ανθρώποι να προσκυνούν.
Τινάζονται σπίθες καθώς χαράζω -έτσι ήτανε, λεν, ο Μπολιβάρ- και παρακολουθώ
Το χέρι μου καθώς γράφει, λαμπρό μέσα στον ήλιο.

Είδες γιά πρώτη φορά το φως στο Καρακάς. Το φώς το δικό σου,
Μ πο λ ι β ά ρ, γιατί ως να 'ρθεις η Νότια Αμερική ολόκληρη ήτανε βυθισμένη στα πικρά σκοτάδια.
Τ' όνομά σου τώρα είναι δαυλός αναμμένος, που φωτίζει την Αμερική, και τη Βόρεια και τη Νότια, και την οικουμένη!
Οι ποταμοι Αμαζόνιος και Ορινόκος πηγάζουν από τα μάτια σου.
Τα ψηλά βουνά έχουν τις ρίζες στο στέρνο σου,
Η οροσειρά των Ανδεων είναι η ραχοκοκαλιά σου.
Στην κορυφή της κεφαλής σου, παλικαρά, τρέχουν τ' ανήμερα άτια και τ' άγρια βόδια,
Ο πλούτος της Αργεντινής.
Πάνω στην κοιλιά σου εκτείνονται οι απέραντες φυτείες του καφέ.
Σαν μιλάς, φοβεροί σεισμοί ρημάζουνε το παν,
Από τις επιβλητικές ερημιές της Παταγονίας μέχρι τα πολύχρωμα νησιά,
Ηφαίστεια ξεπετιούνται στο Περού και ξερνάνε στα ουράνια την οργή τους,
Σειούνται τα χώματα παντού και τρίζουν τα εικονίσματα στην Καστοριά,
Τη σιωπηλή πόλη κοντά στη λίμνη.
Μ π ο λ ι β ά ρ, είσαι ωραίος σαν Ελληνας. [...]

Dizzy Gillespie...ελάχιστη τιμή στον μεγάλο της τζαζ...

2010-10-21T15:26:00.000-07:00

ΤΑ ΝΕΑ ΤΗΣ ΜΙΚΡΗΣ ΑΡΚΤΟΥ: ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ

2010-10-09T05:30:00.000-07:00

ΤΑ ΝΕΑ ΤΗΣ ΜΙΚΡΗΣ ΑΡΚΤΟΥ: ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ: "ΣΥΝΑΥΛΙΑ Ελένη Καραΐνδρου 19, 20, 21 Νοεμβρίου 2010 Μέγαρο Μουσικής Αθηνών Αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης Προπώληση εισητηρίω..."

ΤΑ ΝΕΑ ΤΗΣ ΜΙΚΡΗΣ ΑΡΚΤΟΥ: ΑΠΑΓΓΕΛΙΑ

2010-10-09T05:29:00.000-07:00

ΤΑ ΝΕΑ ΤΗΣ ΜΙΚΡΗΣ ΑΡΚΤΟΥ: ΑΠΑΓΓΕΛΙΑ: "[ΗΧΗΤΙΚΟ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ] Ο Ralph Fiennes απαγγέλει το Burnt Norton από το Four Quartets του T.S. Eliot"

Η μαγεία ποτέ δεν πεθαίνει...

2010-09-23T14:10:00.000-07:00

Πίστη και δεισιδαιμονία:

λατρευτικές και μαγικές πρακτικές στον χριστιανικό κόσμο

Το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο συμμετέχει στον φετινό εορτασμό

των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς,

ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα που θεσπίστηκε επίσημα το 1991 από το Συμβούλιο της Ευρώπης.

Θέμα του φετινού εορτασμού είναι

Μάγια, ξόρκια, φυλαχτά - Η μαγεία στον αρχαίο και χριστιανικό κόσμο

Στο πλαίσιο του εορτασμού το ΒΧΜ σχεδίασε

τη θεματική εκπαιδευτική διαδρομή για μικρούς και μεγάλους

Πίστη και δεισιδαιμονία:

λατρευτικές και μαγικές πρακτικές στον χριστιανικό κόσμο

Με ποιους τρόπους και ποια μέσα πίστευαν οι άνθρωποι

από τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους πως μπορούν να έρθουν σε επαφή με το υπερφυσικό;

Τι είναι τα μυστήρια, οι λιτανείες και τα προσκυνήματα;

Σε τι χρησίμευαν οι ευλογίες, ο αστερίσκος, οι εικόνες ex voto, τα τάματα;

Ποιοι και γιατί ασκούσαν τη μαγεία ή μαγγανεία;

Αυτά και άλλα θέματα που σχετίζονται

με τις λατρευτικές και μαγικές πρακτικές στον χριστιανικό κόσμο

θα έχουν την ευκαιρία να κουβεντιάσουν με το προσωπικό του Μουσείου

οι μικροί και μεγάλοι επισκέπτες.

Αφετηρία θα δώσουν εικόνες, πήλινα, μετάλλινα και αντικείμενα του Μουσείου, που χρονολογούνται από τον 6^ο μέχρι τον 19^ο αιώνα.

Στην εκπαιδευτική εκδήλωση μπορούν να πάρουν μέρος

ενήλικες και παιδιά (από 10 ετών), το πρωί της Κυριακής 26/9/10

Πληροφορίες και δηλώσεις συμμετοχής

στο τηλέφωνο 2132139507 (Δευτέρα έως Παρασκευή 09:30 – 14:00)

Για τις μέρες του εορτασμού (25 – 26 Σεπτεμβρίου)

η είσοδος στο Μουσείο είναι δωρεάν (ώρες λειτουργίας Μουσείου: 08:00 – 20:00)

Στους επισκέπτες θα διανέμεται δωρεάν

το έντυπο του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου με τίτλο:

«Πίστη και δεισιδαιμονία: λατρευτικές και μαγικές πρακτικές στον χριστιανικό κόσμο»

Εργαστήριο Σκηνογραφίας

2010-09-23T14:06:00.000-07:00

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΚΗΝΟΓΡΑΦΙΑΣ - ΕΝΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ

www.mariachaniotaki.gr
Εργαστήριο Σκηνογραφίας - Ένα Εργαστήριο για την Τέχνη, Σεμέλης 24-26, Αθήνα (σταθμός μετρό Μέγαρο Μουσικής) ,Τηλ.210 6728936, 6945285642, email: mxan62@otenet.gr
website: www.mariachaniotaki.gr

Ένα Εργαστήριο για την Τέχνη

Στα πλαίσια του Εργαστηρίου Σκηνογραφίας-ένα Εργαστήριο για την Τέχνη λειτουργεί τα τελευταία χρόνια με ιδιαίτερη επιτυχία το Εργαστήριο για την Τέχνη.
Το Εργαστήριο για την Τέχνη έχει στόχο την προσέγγιση της Τέχνης μέσα από την δημιουργία υλικού πάνω σε μια ιδέα που δημιουργείται και εξελίσσεται από τον ίδιο το σπουδαστή.
Το πρόγραμμα αυτού του Εργαστηρίου δίνει τις ευκαιρίες για έρευνα και συζήτηση καλλιεργώντας το ενδιαφέρον και την εκτίμησή της δημιουργικής διαδικασίας, διευρύνοντας το ενδιαφέρον για τη σύγχρονη τέχνη.

Το πρακτικό μέρος του εργαστηρίου περιλαμβάνει σχέδια, τρισδιάστατες κατασκευές, κείμενα ,video, collages ,μακέτες κ.α.
Το αποτέλεσμα της όλης διαδικασίας του εργαστηρίου μπορεί να ολοκληρωθεί με Ατομική Έκθεση του σπουδαστή η με άλλους τρόπους καλλιτεχνικής έκφρασης (Performance ,Video, Εικαστική Κατασκευή (Installation) κ.ά)

Το εργαστήριο έχει διάρκεια ενός Ακαδημαϊκού έτους (Οκτώβριος 2010- Ιούνιος 2011) και απευθύνεται σε ενηλίκους (εικαστικούς, ηθοποιούς, χορευτές, σκηνογράφους, ζωγράφους, γλύπτες, αρχιτέκτονες ,εκπαιδευτικούς κ.ά.)

Στα πλαίσια του θεωρητικού μέρους του Εργαστηρίου Video (συχνά σπάνιο υλικό), Βιβλιογραφία κλπ από την Ελλάδα και το εξωτερικό αποτελούν μέρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας

Το Εργαστήριο κατά την διάρκεια του έτους επισκέπτονται επαγγελματίες συνεργάτες ( για συζήτηση σε θέματα όπως Μουσική και Σύνθεση, Video Art, Σώμα και Χώρος, παρουσίαση μιας εργασίας σε μια Αίθουσα Τέχνης κ.α.)

Θέματα του Εργαστηρίου είναι:
Performance Art (space/time Art) ,Installation Art, Video Art
Περί Τέχνης, η εικόνα και το Βλέμμα ,ο χρόνος στην Τέχνη
η Ποιητική του Χώρου , η κίνηση (το σώμα και ο χώρος)
η Μουσική Ποιητική κ.α.

Έναρξη Εργαστηρίου : Τετάρτη 6 Οκτωβρίου 2010

Για τη δήλωση συμμετοχής είναι απαραίτητο να προηγηθεί συνέντευξη(interview)Το όριο των συμμετεχόντων στο Εργαστήριο είναι ιδιαίτερα περιορισμένο. . Έναρξη εγγραφών 20 Αυγούστου 2010

Πληροφορίες: Μαρία Χανιωτάκη (Σκηνογράφος ΜΑ – Εικαστικός)
τηλ.: 2106728936, 6945285642
email: marxa@otenet.gr

Πληροφορίες για το Εργαστήριο Σκηνογραφίας - Ένα Εργαστήριο για την Τέχνη υπάρχουν στην ιστοσελίδα www.mariachaniotaki.gr

Τα γλυπτά της φύσης και η ζωγραφική του φακού...μια επίσκεψη στο Σκοτεινό...

2010-08-31T14:09:00.000-07:00

Σκοτεινό...Ιερό Σπήλαιο από τους Μινωικούς χρόνους, σε μικρή απόσταση ανατολικά του Ηρακλείου. Έχει μακραίωνη ιστορία, τη νοιώθεις περπατώντας, κατεβαίνοντας, γλυστρώντας στα βάραθρα, κοιτώντας παντού όσο μπορεί να φωτίσει ο φακός του κράνους.
Επίσκεψη στο Σκοτεινό λοιπόν...και απλά αφήνω τις φωτογραφίες να μιλήσουν...

Δεκαπενταυγουστος...Λαογραφικά

2010-08-15T14:16:00.001-07:00

Ή ευγνωμοσύνη, η εμπιστοσύνη και η αγάπη του πιστού λαού στην Παναγία αποτυπώνονται στην υμνογραφία, στη λαογραφία, στην τέχνη και στη λατρεία.
Πολλές εκκλησίες και μοναστήρια είναι αφιερωμένα στη Θεοτόκο. Προς τιμήν της φιλοτεχνήθηκαν πλήθος ιερές εικόνες. Άλλα και ύμνοι, τροπάρια, ακολουθίες και εορτές έχουν την αναφορά τους στη Θεομήτορα. Πολλά ιερά προσκυνήματα είναι καθιδρυμένα σε περιοχές, πού σχετίζονται με θαύματα της Παναγίας. Σε παραδόσεις, δοξασίες και λαϊκές παροιμίες τ' όνομα της Θεοτόκου αναφέρεται με εξαιρετική τιμή και ευλάβεια.
Έκτος από τις βασικές θεομητορικές εορτές, η ζωή της εκκλησίας και η λαϊκή ευσέβεια έχουν προσθέσει και άλλες πολλές, που σχετίζονται με θαυμαστές ενέργειες της Θεομήτορος, με εγκαινιασμούς ναών της ή με ευρέσεις θαυματουργών εικόνων της. Στη Ρωσία για παράδειγμα, οι εορτές της Παναγίας, πού γίνονται προς τιμήν θαυματουργών εικόνων της, ανέρχονται σε διακόσιες.
Τα πολλά αφιερώματα, με τα οποία είναι κατάφορτες οι θεομητορικές εικόνες, αποτελούν μία ακόμη απόδειξη της λαϊκής ευγνωμοσύνης απέναντι της. Κάθε τόπος έχει και μία θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, καθεμιά με την ιστορία και τους θρύλους της, πού δημιουργούν ατμόσφαιρα θρησκευτικού μυστηρίου.
Στη Θεοτόκο δόθηκαν πολλές επωνυμίες, επίθετα εκφραστικά και κάποτε παράδοξα, πού αντιστοιχούν στις ιδιότητες της, στους εικονογραφικούς της τύπους, στον χρόνο των εορτών της κ. ά. Οδηγήτρια, Γλυκοφιλούσα, Γοργοεπήκοος, Πορταϊτισσα, Προυσιώτισσα, Φανερωμένη, Ζωοδόχος Πηγή, Μυρτιδιώτισσα…
Στα θαύματά της η Θεοτόκος έρχεται σε άμεση επαφή με τους ανθρώπους και τα προβλήματα τους. Συχνά εμφανίζεται στον ύπνο ή σε εγρήγορση. Άλλοτε η παρουσία της γίνεται αισθητή μόνο με τη φωνή ή με κάποια ευωδιά.
Με όλους αυτούς τους τρόπους επεμβαίνει θαυματουργικά και θεραπεύει αρρώστιες, ενθαρρύνει πολεμιστές, ικανοποιεί ανάγκες, σώζει από κινδύνους, δίνει λύσεις σε προβλήματα και αδιέξοδα. Άλλοτε πάλι καθοδηγεί για την εύρεση ιερών της εικόνων και άλλοτε ευαγγελίζεται ευεργεσίες ή, αντίθετα, προμηνύει συμφορές. Με ανάλογο τρόπο στιγματίζει την αταξία και ασέβεια ή βραβεύει την αρετή. Τέλος, οδηγεί στη μετάνοια, μεταστρέφει αλλόθρησκους και τιμωρεί παραδειγματικά τους βλάσφημους.

Ο Γεώργιος Μέγας, στο βιβλίο του για τα λατρευτικά έθιμα, αφού σημειώσει ότι οι μεγαλύτερες γιορτές τού Αυγούστου είναι τής Μεταμορφώσεως τού Σωτήρος (στις 6 Αυγούστου) και της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, κάνει στη συνέχεια την εξής παρατήρηση: <<Αλλά οι μεγάλες θρησκευτικές γιορτές δεν παρουσιάζουν πάντοτε το μεγαλύτερο λαογραφικό ενδιαφέρον>>. Και ειδικά για τη γιορτή τού Δεκαπενταύγουστου γράφει: <<’Αν εξαιρέσουμε τον Επιτάφιο της Παναγίας, όπου σε μερικούς τόπους, όπως στην Πάτμο, την Κασσιόπη τής Κέρκυρας κ.ά., στολίζεται με λουλούδια και περιφέρεται, ενώ οι πιστοί ακολουθούν με αναμμένα κεριά, και τα κατά τόπους πανηγύρια και τις λιτανείες τής 15ης Αυγούστου, δεν έχουμε ν’ αναφέρουμε άλλα ιδιαίτερα της ημέρας αυτής>>. Προσθέτει ωστόσο κάτι, που πρέπει να δεχθούμε ότι ανάγεται πλέον στο παρελθόν, παρά τη χρήση τού παροντικού χρόνου (η πρώτη έκδοση τού βιβλίου έγινε το 1956): <<Σε μερικούς μόνο τόπους συνηθίζουν να κάνουν τότε τα συμβόλαια οι τσελιγκάδες μέ τούς πιστικούς (βοσκούς), ν’ απαλλάσσονται οι υπηρέτες από κάθε εργασία και να παρέχεται απολυσιό, δηλαδή ελευθερία να μπαίνουν στ’ αμπέλια και τούς κήπους>>.
Ο Στίλπων Κυριακίδης δημοσιεύοντας, για να διευκολύνει τους συλλογείς λαογραφικού υλικού, τα <<Ερωτήματα διά τήν λαϊκήν λατρείαν>>, σημείωνε για τον Δεκαπενταύγουστο: <<1. Πανηγύρεις και τα κατ’ αυτάς. Απαρχαί μέλιτος. 2. Παραδόσεις σχετικαί περί ευρέσεως εικόνων τής Παναγίας (εντός θάμνων, επί δένδρων, τοποθέτησις επί αμάξης συρομένης υπό αδαμάστων βοών, ίνα ευρεθή ο τόπος προς ίδρυσιν τής εικόνος κ.τ.λ.) 3. ‘Εναρξις σφαγής χοίρων>>.
Τελικά συγκροτείται ένα σύνολο εκδηλώσεων. Αναμφισβήτητα η πιο διαδεδομένη - και ενεργότατη, έως σήμερα - είναι αυτή των πανηγυριών, τα οποία άλλωστε συνιστούν μία από τις πιο αυθεντικές μαρτυρίες τής ελληνικής νοοτροπίας, γιατί συνδυάζουν με τρόπον ιδιάζοντα το θρησκευτικό με το κοσμικό βίωμα. Τα θρησκευτικά πανηγύρια είναι καθαρές λαϊκές εκδηλώσεις μιας διπλής χαράς, τροφοδοτούμενης απ’ τη θρησκευτική πίστη και μια ενδοκοσμική αγαλλίαση, όπως αυτή πηγάζει από τη δεδομένη ελληνική εξωστρέφεια. Αυτό τον ιδιάζοντα συγκερασμό της μιας και της άλλης χαράς, εκφράζει με τρόπο σχεδόν συμβολικό και η θυσία, που αποτελεί στοιχείο (και μάλιστα κεντρικό) τής γιορτής τού Δεκαπενταύγουστου σε πολλά μέρη.
Ο Γεώργιος Αικατερινίδης αναφέρει τουλάχιστον είκοσι παραδείγματα (απ’ την Καππαδοκία και την ‘Ιμβρο παλιότερα, από τη Θράκη, τη Μακεδονία, την ‘Ήπειρο, την Εύβοια και τις Σποράδες, την Πελοπόννησο, τα Δωδεκάνησα…ήδη αυτή η διάχυση υποδηλώνει τη μεγάλη διάδοση που πρέπει να είχε - και εξακολουθεί να έχει ως ένα σημαντικό βαθμό - η τέλεση ζωοθυσίας). Μια κατά βάση μεταφυσική ενέργεια, όπως είναι η θυσία, με μυστικιστικό βάθος, εξελίσσεται στις πλείστες από τις περιπτώσεις εν προκειμένω σε αφορμή και πρόκληση για μία ευφρόσυνη ξεφάντωση. Εντυπωσιάζει το γεγονός ότι σε αρκετές περιπτώσεις θυσιάζονταν μεγάλα ζώα (βόδια κατεξοχήν) κάποτε μάλιστα και σε μεγάλο αριθμό, δέκα ή δεκαπέντε, όπως στην Ίμβρο ή την Κύμη (όπου τα έβραζαν σε 101 καζάνια!).
Για την περιφορά του επιταφίου της Παναγίας (ανάλογα προς τη νεκρική πομπή, που αναφέρει το συναξάρι της) δίνω ένα παλαιότερο παράδειγμα από την Ικαρία: <<Στον Καμαρόκαμπο είναι ένα ξωκλήσι, η Κοίμηση τής Παναγίας. Εκεί είναι ο επιτάφιος τής Παναγίας, μικρός, μικρότερος από μέτρο. Κάθε χρόνο, την παραμονή τής Κοίμησης τής Παναγίας, ο ψάλτης τού καταφύγιου παίρνει τον επιτάφιο και τον πηγαίνει στην εκκλησία, στην Αγία Τριάδα. Το βράδυ από νωρίς χτυπούνε οι καμπάνες, γυναίκες και κορίτσια στολίζουνε τον επιτάφιο με λουλούδια, τον ραίνουν με λεβάντες, κι όλη τη νύχτα γίνεται αγρυπνία, ψέλνουνε τής Παναγίας τα γράμματα και διαβάζουν προσευχές. Ξημερώματα, τις αυγές, χτυπούνε οι καμπάνες και με ψαλμουδιές κι όλοι με τα αναμμένα κεριά πάνε τον επιτάφιο στον Κακαρόκαμπο και αφού διαβάσουνε την λειτουργία, τον αφήνουνε στο ξωκλήσι τής Παναγίας ως το χρόνο>>.
Ο Επιτάφιος της Παναγίας στα νησιά
Σε ορισμένα νησιά της Ελλάδας, όπως για παράδειγμα στην Κασσιόπη της Κέρκυρας ή την Πάτμο και την Ικαρία, οι πιστοί ακολουθούν τα πρότυπα της νεκρώσιμης πομπής που συναντάμε και τη Μεγάλη Παρασκευή. Για παράδειγμα, μαθαίνουμε ότι στην Κασσιόπη της Κέρκυρας στολίζουν τον επιτάφιο της Παναγίας και ακολουθούν τη λιτανεία με αναμμένα κεριά.
Στην Τήνο, τις μέρες που πλησιάζουν μέχρι τη γιορτή του Δεκαπενταύγουστου, ολόκληρο το νησί μετατρέπεται σε ένα απέραντο πανηγύρι, αφού χιλιάδες χιλιάδων πιστοί καταφθάνουν στο νησί, και πολλοί από αυτούς –εκείνοι που έχουν κάνει τα πιο μεγάλα τάματα- διανύουν ολόκληρη την απόσταση από το λιμάνι μέχρι την είσοδο της εκκλησίας γονατιστοί, περνώντας κάτω από τον επιτάφιο με την εικόνα της Μεγαλόχαρης. Καροτσάκια μικροπωλητών κατακλύζουν τους γύρω δρόμους και τα αναμμένα κεριά σχηματίζουν μια ατελείωτη πομπή που περιφέρεται στα στενάκια με τελικό προορισμό το ξυλόγλυπτο και κατάμεστο από χρυσά και ασημένια τάματα, τέμπλο της εκκλησίας.
Στην Τήνο το Δεκαπενταύγουστο τιμώνται και τα θύματα του υποβρύχιου Έλλη που τορπιλίστηκε ανήμερα της Κοιμήσεως, μέσα στο λιμάνι από Ιταλικές δυνάμεις.
Στην Αγιάσο της Λέσβου, που είναι η πρωτεύουσα της ομώνυμης επαρχίας του νησιού, έχει βρεθεί η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας με την ονομασία «Αγία Σιών», την οποία σύμφωνα με μια παλιά παράδοση, κουβάλησε μαζί του από την Ιερουσαλήμ ο ιερέας Αγάθων ο Εφέσιος, τον 9ο μ.Χ. αιώνα. Το πανηγύρι της Παναγίας εδώ ξεκινά από τις αρχές του Αυγούστου όπου οι πιστοί νηστεύουν από λάδι και κρέας και προσέρχονται για να προσευχηθούν αλλά και να αγοράσουν λαχανικά, όπως επίσης και σιδερένια ή ξυλόγλυπτα εργαλεία από τα φημισμένα τοπικά εργαστήρια. Με λίγα λόγια ξεκινά ένα θρησκευτικό πανηγύρι που κορυφώνεται την παραμονή και ανήμερα της Παναγίας. Παράλληλα με το προσκύνημα οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να περιδιαβούν τα καλντερίμια της Αγιάσου και να χαζέψουν τους πάγκους των πλανόδιων πωλητών, με τη συνοδεία μουσικών συγκροτημάτων που τα παλαιότερα χρόνια κατέκλυζαν ολόκληρη τη γύρω περιοχή και τα γειτονικά χωριά. Κι όπως θυμάται ο συγγραφέας θεατρικών έργων Στρατής Παπανικόλας, το 1933 … «οι ακούραστες κομπανίες ξεπερνούσαν τις 15 σε αριθμό, πιο πολλές κι απ’ όλα τα καφενεία και τις χασαποταβέρνες μαζί. Άσε πια οι λατέρνες και οι ανεξάρτητοι πλανόδιοι οργανοπαίκτες…. Όπου κι αν πήγαινες τα αυτιά σου βούιζαν λες κι έπαιζε μια υπεργήινη συναυλία που έβγαινε όμως από τα έγκατα της πολυθόρυβης κοιλάδας».
Στη Μακεδονία, και πιο συγκεκριμένα στην περιοχή των Γρεβενών, τόσο λαμπρές είναι οι γιορτές του Δεκαπενταύγουστου, που οι κάτοικοι κυρίως των ορεινών χωριών, την αποκαλούν «Πάσχα του Καλοκαιριού». Ξενιτεμένοι από κάθε γωνιά της γης μαζεύονται και ξεκινούν ένα ατελείωτο γλέντι που κάνει τους αγαπημένους συγγενείς να ξανασμίξουν, αλλά και τους νέους να διαλέξουν κοπέλες από τον τόπο τους... Χωριά που το χειμώνα κατοικούνται από 100 το πολύ 200 κατοίκους, την εποχή του Δεκαπενταύγουστου φτάνουν να φιλοξενούν έως και δυο και τρεις χιλιάδες πιστούς.
Το επίκεντρο της γιορτής φυσικά είναι συγκεντρωμένο στο ψηλότερο χωριό της Ελλάδας, τη δοξασμένη και πολυτραγουδισμένη Σαμαρίνα, αφού χιλιάδες προσκυνητές καταφθάνουν στη Μεγάλη Παναγιά για να πανηγυρίσουν σε ένα γλέντι που κρατάει τρεις ολόκληρες ημέρες. Το ίδιο σκηνικό επικρατεί και στη γειτονική Αβδέλλα, όπου για πέντε ημέρες η πλατεία του χωριού παίρνει χρώμα γιορτινό και σφύζει από ζωή.

Στην Επισκοπή της Τεγέας, ο Δεκαπενταύγουστος έχει το δικό του χρώμα, αφού από τις 13 έως τις 20 Αυγούστου, η περιοχή γύρω από την Τρίπολη γίνεται το πολιτιστικό κέντρο της Πελοποννήσου.
Στην Τεγέα, εκτός από έντονη εμπορική κίνηση τα πανηγύρια πλαισιώνονται από διαγωνισμούς τοπικών χορών, αναβίωση αρχαίων αγώνων, φεστιβάλ τραγουδιού και θεατρικά δρώμενα. Το βράδυ της παραμονής γίνεται η λιτανεία της θαυματουργής εικόνας και η πομπή καταλήγει στο πανέμορφο πάρκο της Επισκοπής.
Αντίστοιχα, στο Σαρακίνι της Αρκαδίας, το απόγευμα της παραμονής οι νεότεροι συμμετέχουν σε αγώνες ποδοσφαίρου και μπάσκετ, ενώ στην πλατεία του χωριού στήνονται ψησταριές με αρνιά, γουρουνοπούλες και κοντοσούβλι, που συνοδεύονται από άφθονο εκλεκτό κρασί με ονομασία προέλευσης. Και το επόμενο πρωί, μετά τη λειτουργία, ο τοπικός σύλλογος βγάζει σε πλειστηριασμό την παραδοσιακή Κουλούρα της Παναγίας, μαζί με ένα αρνί ή άλλα παραδοσιακά προϊόντα που έχουν χαρίσει οι πιστοί για τάμα. Και όταν ο ήλιος πέσει, το γλέντι ολοκληρώνεται με τη «βραδιά του Μετανάστη» που είναι αφιερωμένη στους ξενιτεμένους συγχωριανούς.
Ιδιαίτερα επιβλητικός και γραφικός είναι ο γιορτασμός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο ιστορικό μοναστήρι της Παναγίας Μικροκάστρου στη Σιάτιστα, που χρονολογείται από το 1603. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποτελεί η αναβίωση του εθίμου των προσκυνητών καβαλάρηδων Σιατιστινών οι οποίοι με τα στολισμένα άλογα τους κατεβαίνουν στο μοναστήρι της Παναγίας και ύστερα επιστρέφουν στη Σιάτιστα όπου και γίνεται μεγαλοπρεπής η υποδοχή τους από τις αρχές και το λαό.

Το έθιμο έχει τις ρίζες του στα χρόνια της τουρκοκρατίας όταν το πανηγύρι του μοναστηριού στις15 Αυγούστου έδινε την ευκαιρία στους κατοίκους της περιοχής να ζήσουν μια μέρα ελευθερίας.
Οι αδούλωτοι Σιατιστινοί τότε έβρισκαν την ευκαιρία, έφιπποι, με στολισμένα τα άλογα τους κάτω από τα μάτια των Τούρκων, να δείξουν την λεβεντιά τους και να διατρανώσουν την ελπίδα για την αποτίναξη του ζυγού της δουλείας.
Μια ιστορία, μια παράδοση και ένας θρύλος
αγκαλιάζουν το σύμβολο του Πόντου, την Παναγία Σουμελά. Ο Νεόφυτος Καυσικαλυβίτης μας πληροφορεί ότι ο Ευαγγελιστής Λουκάς χάραξε τη μορφή της Παναγίας πάνω σε ξύλο. Την εικόνα της Σουμελά, έφερε στην Αθήνα, μετά το θάνατο του Λουκά, ο μαθητής του Ανανίας και την τοποθέτησαν σε περικαλλή ναό της Θεοτόκου. Για αυτό το λόγο, αρχικά είχε ονομαστεί ως η Παναγία η Αθηνιώτισσα.
Στο τέλος του 4ου αιώνα (380- 386) ιδρύθηκε στο όρος Μελά της Τραπεζούντας, το μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά, από τους μοναχούς Βαρνάβα και Σωφρόνιο (κατά κόσμο Βασίλειος και Σωτήρχος, θείος και ανιψιός, κάτοικοι και οι δυο Αθηνών).
Η παράδοση λεει ότι οι μοναχοί, ανταποκρινόμενοι στο κάλεσμα της Παναγίας, ακολούθησαν την πορεία της εικόνας της που πέταξε ως τον Πόντο στην Τραπεζούντα.
Εκεί, τους εμφανίσθηκε και πάλι η Παναγία, πληροφορώντας τους ότι η εικόνα της προπορεύεται στο όρος Μελά. Με πυξίδα τον Πυξίτη ποταμό, ανηφόρησαν προς το όρος Μελά. Εκεί, βρέθηκαν μπροστά σε μια σπηλιά από την είσοδο της οποίας παρατήρησαν μια χρυσαφένια λάμψη. Ήταν το φως της Εικόνας της Αθηνιώτισσας.
Με μοναδικά εφόδια την πίστη, την επιμονή και την εργατικότητα, οι δυο
ερημίτες μοναχοί, κατόρθωσαν να χτίσουν την εκκλησία της Σουμελιώτισσας, σκαλιστή μέσα στο βουνό. Από τότε έγινε γνωστή ως ΠΑΝΑΓΙΑ ΣΟΥΜΕΛΑ (Εις του Μελά-στου Μελά-Σουμελά).

Μέχρι το 1922, υπήρξε ο οδηγός, ο παρηγορητής,
ο συμπαραστάτης, το καταφύγιο και ο εμψυχωτής των ποντίων. Ο αναπάντεχος ξεριζωμός, ερήμωσε μαζί με τον αλησμόνητο Πόντο και τη Βίγλα της Σουμελιώτισσας. Με την ανταλλαγή, τα ιερά κειμήλια παραχωρήθηκαν, και το 1931 τα ξέθαψε και τα έφερε στην Ελλάδα, ο Αμβρόσιος ο Σουμελιώτης προς την τουρκική κυβέρνηση του Ισμέντ Ινονού.
Από το 1952, αρχίζει μια νέα περίοδος. Η ελλαδική ιστορία της Παναγίας Σουμελά.
Από το 1952 που χτίστηκε ο ναός, η Εικόνα θρονιάστηκε στο νέο της θρόνο. Σκοπός της ανέγερσης της Μονής δεν ήταν η ίδρυση στον ελλαδικό χώρο, ακόμη ενός μοναστηριού, αλλά η ανέγερση ενός προσκυνήματος που θα αποτελούσε σύμβολο και φάρο.

Ο ναός της Παναγίας της Εκατονταπυλιανής βρίσκεται στην Παροικία, πρωτεύουσα της νήσου Πάρου.
Yπάρχουν δύο ονομασίες γι' αυτό το ναό: " Καταπολιανή " και " Εκατονταπυλιανή ".
Μέχρι πριν λίγα χρόνια, επικρατούσε η άποψη ότι το πραγματικό όνομα του ναού είναι το πρώτο, και τούτο γιατί βρισκόταν "κατά την πόλιν", προς το μέρος
δηλαδή της αρχαίας πόλης, και ότι το δεύτερο είναι δημιούργημα των λογίων του 17ου αιώνα, που θέλησαν να δώσουν μ' αυτό περισσότερη μεγαλοπρέπεια στο ναό. Νεώτερες όμως έρευνες στις πηγές απέδειξαν ότι και οι δύο αυτές ονομασίες είναι σύγχρονες και βρίσκονταν σε παράλληλη χρήση από τα μέσα του 16ου αιώνα. Σήμερα η επίσημη ονομασία του ναού είναι Εκατονταπυλιανή.
Η παράδοση που διασώζεται μέχρι σήμερα σχετικά με την ονομασία Εκατονταπυλιανή έχει ως εξής: "Ενενήντα εννέα φανερές πόρτες έχει η Καταπολιανή. Η εκατοστή είναι κλειστή και δεν φαίνεται. Θα φανεί η πόρτα αυτή και θα ανοίξει, όταν οι Έλληνες πάρουν την Πόλη"...
Τα φίδια της Κεφαλονιάς
Στη νότια Κεφαλονιά, κοντά στο χωριό Μαρκόπουλο, συναντάμε την εκκλησία της Κοιμήσεως.
Εκεί κάθε Δεκαπενταύγουστο συμβαίνει κάτι περίεργο και θαυμαστό. Από την εορτή της Μεταμορφώσεως εμφανίζονται μέσα κι έξω από τον ναό φίδια. Είναι τα λεγόμενα «φίδια της Παναγίας».
Στο μέρος αυτό, λεει η μνήμη του λαού, υπήρχε ένα παλιό μοναστήρι της
Παναγιάς , μεγάλο και πλούσιο. Το έζωναν τείχη ψηλά και στην καρδιά του το υπηρετούσαν πολλές καλόγριες. Φθονερό και πεινασμένο το μάτι του πειρατή και κουρσάρου που θέριζε το Ιόνιο έβαλε σκοπό να γυμνώσει το μοναστήρι.
Στον αγώνα της λευτεριάς και στο κράτημα της πίστης οι καλόγριες δεν το
παρέδωσαν… Μη μπορώντας όμως να κάνουν αλλιώς, αφού ο αγώνας των όπλων και της βολής έλλειπε, όταν κυκλώθηκαν από τις πύρινες γλώσσες της φωτιάς των επιδρομέων, συγκεντρώθηκαν όλες τριγύρω από την Αγία Τράπεζα για μια τελευταία έκκληση προς το Θείο, για την ύστατη προσευχή σωτηρίας!
Κύκλος πίστης, κύκλος χρόνου, κύκλος Γιορτής, ζήτησαν από την Παναγιά Προστάτη τους να τις κάνει πουλιά ή φίδια, να φύγουν, να πετάξουν, τα σώματά τους αγνά και αμόλυντα να μείνουν…
Έτσι σαν φίδια Ιερά πλέον γυρίζουν και δίνουν το παρόν, ελέγχουν την πίστη και παρακολουθούν την ορθή πορεία μας στο δρόμο που αυτές χάραξαν, εκεί στην Παναγία την Φιδούσα στο Μαρκόπουλο.

Όσο περνούν οι μέρες πληθαίνουν κι αυτά, και την παραμονή της Κοιμήσεως αυξάνονται υπερβολικά. Από που βγαίνουν, αλλά και που κρύβονται μετά την εορτή, κανείς δεν γνωρίζει. Παραμένει ένα μυστήριο.
Την ώρα του εσπερινού κυκλοφορούν ελεύθερα ανάμεσα στους πιστούς, στα προσκυνητάρια και στα στασίδια, χωρίς να φοβούνται κανένα.
Φεύγοντας η 15η Αυγούστου, αναχωρούν και τα φίδια. Γερμανοί φυσιοδίφες τα εξέτασαν, αλλά δεν μπόρεσαν να τα κατατάξουν σε κανένα από τα γνωστά είδη.
Είναι γκρίζα, λεπτά, και δεν περνούν το μέτρο.
Όταν τα χαϊδεύεις, νιώθεις το δέρμα τους βελούδινο και βλέπεις δυο ματάκια σπινθηροβόλα. Στο πλατύ τους κεφάλι σχηματίζεται ένας μικρός σταυρός, καθώς επίσης και στην άκρη της λεπτής γλώσσας τους.
Αν κάποια χρονιά τα φίδια δεν παρουσιασθούν, είναι κακό σημάδι. Αυτό συνέβη το 1940, καθώς και το 1953, οπότε δοκιμάσθηκε το νησί από τους σεισμούς.
Στη Λέρο, μέσα στους βράχους, δίπλα στη θάλασσα βρίσκεται η Παναγία η Καβουριανή, κοντά στον οικισμό Ξηρόκαμπος. Το γραφικό εκκλησάκι ονομάζεται και της Καβουράδαινας, διότι στη θέση που είναι, κατά την παράδοση, ένας ψαράς που έψαχνε για καβούρια βρήκε μέσα σε σχισμή την εικόνα της Παναγίας.
Για τη μοναδικότητά της ξεχωρίζει η Παναγία του Χάρου στους Λειψούς. Είναι η μοναδική εικόνα της Παναγίας που δεν κρατά το Θείο Βρέφος, αλλά τον Εσταυρωμένο Χριστό. Όσο και αν ακούγεται παράξενο το όνομά της, εδώ και εκατοντάδες χρόνια, ευλογεί το πεντάμορφο νησί. Η Παναγία του Χάρου πήρε το όνομά της, από το γεγονός ότι ο νεκρός Χριστός στον σταυρό του μαρτυρίου και ο Χάρος σχετίζονται μεταξύ τους εννοιολογικά. Το μοναστήρι της Παναγίας βρίσκεται ένα χιλιόμετρο έξω από το βασικό οικισμό των Λειψών. Τόσο το εξωμονάστηρο, όσο και η εικόνα χρονολογούνται από το 1600 μ.Χ., όταν έφτασαν στο νησί δύο μοναχοί από την Πάτμο. Η Παναγία του Χάρου γιορτάζει στις 23 Αυγούστου (εννιάμερα της Παναγίας) και στους Λειψούς στήνεται μεγάλο πανηγύρι. Από το 1943 μέχρι σήμερα τη θαυματουργή εικόνα κοσμούν τα περιώνυμα "κρινάκια της Παναγίας". Τα λουλούδια τοποθετούνται στην εικόνα την Άνοιξη, στη συνέχεια ξεραίνονται και στη γιορτή της, κατακαλόκαιρο, ανθίζουν βγάζοντας μοσχομυριστά μπουμπούκια!
Στη Νίσυρο μέσα στο κάστρο των Ιπποτών αναγέρθηκε η Παναγία η Σπηλιανή. Το όνομα έλαβε εξαιτίας του φυσικού χώρου του σπηλαίου στο οποίο βρίσκεται από το 1600 μ.Χ. Ένα παλιό έθιμο που διατηρείται είναι το «τάξιμο» στην Παναγία. Γυναίκες, οι λεγόμενες «Νιαμερίτισσες», από τη Νίσυρο κι αλλού, πηγαίνουν στο Μοναστήρι, 6 Αυγούστου (Μεταμόρφωση του Σωτήρος) ντύνονται στα μαύρα, τρώνε άλαδα φαγητά και ημερησίως κάνουν τριακόσιες μετάνοιες. Επιστρέφουν στα σπίτια τους ανήμερα της Παναγίας, 15 Αυγούστου.
Ιδιαίτερα γνωστά είναι επίσης τα επίθετα Μεγαλόχαρη και Φανερωμένη. Η δεύτερη προσωνυμία, αποδίδεται σε εικόνες που φανέρωσαν την ύπαρξη τους με κάποιο θαύμα. Πολλές φορές, αυτό γίνεται μέσω κάποιου οράματος, όπως η εμφάνιση της Παναγίας, στη μοναχή Πελαγία και η εν συνεχεία ανεύρεση της εικόνας της στις 30 Ιανουαρίου του 1823.
Στην Κάλυμνο οι Παναγίες δίνουν το δικό τους τόνο στη μεγάλη γιορτή του καλοκαιριού. Η Παναγία των Τσουκχουώ(ν), η Παναγία η Κυρα -Ψηλή, η Χαριτωμένη, η Παναγία των Αργινωντών, η Κυρά-Χωστή, η Μυρτιώτισσα, η Γαλατιανή, της Τελένδου, της Ψερίμου και των Βοθυνών είναι οι ναοί που ανοίγουν τις πόρτες τους στους πιστούς που αισθάνονται την ανάγκη ν’ ανάψουν ένα κερί στη χάρη Της. Το ελαιοτριβείο της Παναγίας με τα τσούκχουα (το γνωστό πυρήνα των ελιών)υπήρξε η αιτία για το προσωνύμιο που δόθηκε. Στον Αργινώντα προσφέρονται λουκουμάδες και άλλοι μεζέδες, στους Βοθύνους ψήνονται ρεβύθια στους φούρνους και στην Κυρά Ψηλή μετά τον εσπερινό ακολουθεί γλέντι με μοούρι και τσαμπούνες
Στο νησί του Ιπποκράτη υπάρχει η Κοίμηση στην Αντιμάχεια, στη Τζιά καθώς και η Παναγιά η Συντριανή. Την παραμονή της Παναγίας στολίζουν σ’ ένα μεγάλο ταψί το κόλυβο της Παναγίας και συγχρόνως ψάλλουν διάφορα τροπάρια και αυτοσχέδια δίστιχα, με σκοπό μοιρολογιού. Στις γειτονιές οι νοικοκυρές θα φτιάξουν τις «κατίνες», τυρόπιτες κεντημένες στην άκρη με κλειδί και παραγεμισμένες με κρεμμύδι, αυγό και κόκκινο τυρί. (Κόκκινο επειδή το συντηρούν μέσα στο κρασί στο οποίο βάζουν «πιτίκι»-φλοιό πεύκου). Επίσης πλάθουν αυγούλες- ζυμάρι σε σχήμα πουλιού μ’ ένα άσπρο αυγό από πάνω. Επιπλέον κάνουν και εφτάζυμο ψωμί που το χαράζουν με το μαχαίρι σε μικρά τετράγωνα. Κάθε τετράγωνο σφραγίζεται με «αφιόνι»- καρπός του φυτού μήκων ο υπνοφόρος.
Στο Σκιάδι, 90 χιλιόμετρα από τη Ρόδο, υπάρχει η Παναγία η Σκιαδενή. Οφείλει το όνομά της στο «σκιάδιον» (=σκιερό, ιερό τοπίο). Στη θέση της υπήρχε αρχαιοελληνικό ιερό της Αρτέμιδας. Σύμφωνα με την παράδοση η εικόνα της Παναγίας είναι μια από τις τέσσερις που ιστόρησε ο Ευαγγελιστής Λουκάς. Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας υπήρξε από τους σπουδαιότερους λατρευτικούς τόπους της Ρόδου. Λέγεται ότι Τούρκος αξιωματούχος που θέλησε να προσβάλει τους χριστιανούς κάρφωσε με το ξίφος του το εικόνισμα και τρύπησε το δεξί μάγουλο της Παναγίας, απ’ όπου βγήκε αίμα και νερό. Τότε το χέρι του Τούρκου παρέλυσε και μετά τρεις μέρες, αφού μετάνιωσε, η Παναγία τον θεράπευσε. Η Παναγία η Σκιαδενή πανηγυρίζει 8 Σεπτεμβρίου.
Ας έλθουμε για λίγο στην Κρήτη για να δούμε ενδεικτικά δύο παραδόσεις για την Παναγία.
Στο Θραψανό, από τους σπουδαιότερους θρύλους είναι τα θαύματα που κατά γενική ομολογία των χωριανών, στα παλαιότερα χρόνια, έχουν συντελεστεί στο πηγάδι, που βρίσκεται έξω από την εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου και από το οποίο προήλθε το όνομα της σαν Παναγία η Πηγαδιώτισσα (αναφέρεται πολλές φορές στη διαθήκη του Ανδρ. Κορνάρου).
Στο πηγάδι αυτό, από το οποίο έπαιρναν νερό παλαιότερα οι κάτοικοι έχουν πέσει πολλοί άνθρωποι, αλλά κατά ένα υπερφυσικό τρόπο το πηγάδι υπερχειλίζει και τους βγάζει έξω χωρίς να πνιγούν.
Αναφέρεται επίσης ότι και ο Ανδρέας Κορνάρος που δεν πίστευε στο θαύμα αλλά κάποτε βρέθηκε εκεί, όταν είχε πέσει μια γυναίκα, και είδε, λέει ο ίδιος, το νερό που την έβγαλε πάνω σώα, μετανόησε για την απιστία του και μπήκε στην εκκλησία, ζητώντας από την Παναγία συγχώρηση, για την απιστία του. Το νερό του πηγαδιού θεωρείται επίσης θαυματουργό σύμφωνα με πολλές νεώτερες μαρτυρίες.
Σύμφωνα με μια παράδοση, όταν έχτιζαν το πηγάδι, για να σταματήσουν τη ροή του νερού, τοποθέτησαν μέσα το εικόνισμα της Παναγίας. Όταν κτίστηκε το πηγάδι οι κάτοικοι μετέφεραν την εικόνα στην εκκλησία. Την άλλη, όμως, μέρα το εικόνισμα βρέθηκε και πάλι μέσα στο πηγάδι χωρίς να το έχει μεταφέρει εκεί κανείς.
Λίγα χιλιόμετρα κοντά από το ιστορικό μοναστήρι του Γδερνεττού, στο Ακρωτήριο Χανίων βρίσκεται το σπήλαιο της Αρκουδιώτισσας. Αρκετά τοπωνύμια σε ολόκληρη την Κρήτη απηχούν παραδόσεις με αρκούδες και μερικά από αυτά συνδέονται και με ναούς της Υπαπαντής ή σχετικές με την εορτή αυτή παραδόσεις.
Στο σπήλαιο της Αρκουδιώτισσας, το πιο σημαντικό και αντιπροσωπευτικό κέντρο λατρείας της γιορτής της Υπαπαντής του Χριστού, υπήρχε ένα παλιό ασκηταριό, τα ερείπια του οποίου διατηρούνται μέχρι και σήμερα. Η ανατολική πλευρά του σπηλαίου έχει διαμορφωθεί σε σπηλαιώδη ναό όπου γιορτάζεται η Υπαπαντή.
Στο κέντρο της μεγάλης αίθουσας του σπηλαίου υπάρχει ένας τεράστιος και εντυπωσιακός σταλαγμίτης ο οποίος μοιάζει με απολιθωμένη αρκούδα που σκύβει να πιει νερό από μια μεγάλη λιθόκλιστη στέρνα που βρίσκεται μπροστά της.
Στο βάθος του σπηλαίου ένας βράχος θυμίζει τη βρεφοκρατούσα Θεοτόκο. Η παράδοση θέλει την Παναγία να έχει απολιθώσει την αρκούδα για να μην πίνει το νερό και να στερεί από τους ανθρώπους που κατοικούν σ' αυτή την άνυδρη περιοχή.
Πάνω από χίλιες είναι οι ονομασίες που έχει η Παναγία. Εκατοντάδες είναι οι παραδόσεις και οι θρύλοι που ο λαός με τη βαθιά και αταλάντευτη πίστη του της έχει αποδώσει. Η καθαγιασμένη οπτασία της ενθαρρύνει κάθε πιστό που παραδίνεται στη θεία δύναμή της.
Από τα άσματα, το πιο γνωστό είναι το «μοιρολόι της Παναγίας» που σε πολλά μέρη τραγουδιόταν από γυναίκες κατά τη Μ. Παρασκευή στον Επιτάφιο.
Ακάματος ερευνητής για τη λατρεία της Παναγίας στην Ελλάδα (έχει γράψει ήδη τρεις τόμους), ο Νίκος Κεφαλληνιάδης μιλάει στον τέταρτο τόμο του για τη λατρεία της «Μέσα από δημοτικά και λαϊκά τραγούδια» (κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις «Φιλιππότη»).
«Την Παναγιά παρακαλώ και λέω τση να ραίνει / με τη ντροσά του ουρανού όλη την οικουμένη./ Την Παναγιά παρακαλώ βάλσαμο να σταλάζει / στου πονεμένου την καρδιά που βαριαναστενάζει. / Την Παναγιά παρακαλώ και τση ζητώ τη χάρη / στου καθενούς τη σκοτεινιά να φέγγει σα φεγγάρι» (απειραθίτικα δίστιχα από τη Νάξο).

«Ελα Παναγιά μου, σώσε, / νουν και λογισμόν με δώσε, / νουν και λογισμόν και γνώση / και γλυτσά φωνήν καμπόσην / να θυμούμαι τα τραγούδια / τα παλιά και τα καινούργια» (δημοτικό τραγούδι Ρόδου).
Τραγούδια απ' όλη την Ελλάδα που μιλούν για τη ζωή της, τη γέννηση του Χριστού, το θρήνο της στη Σταύρωση του γιου της, την Κοίμησή της. Που μιλούν για τη συμπαράστασή της σε διάφορες δύσκολες ώρες του έθνους μας, για τον κύκλο της ζωής στη γέννηση, στο γάμο («Νύφη μου τριαντάφυλλο, κούκλα μου στολισμένη / σου εύχομαι στην Παναγιά, να 'σαι στερεωμένη. / Οσα καλοπατήματα μ' εβγάλαν στην αυλή σου / τόσες φορές η Παναγιά να βλέπει το κορμί σου» (Κως).
, στο θάνατο. Προσευχές, επικλήσεις, δίστιχα βγαλμένα μέσα από τον καθημερινό βίο.
«τρεις καλογέροι κρητικοί και τρεις απ τα άγιο όρος,
καράβι εστεριώνανε ‘σ ένα βαθύ λιμάνι
μουδε τόσο τρανό ήτανε, μουδέ τόσο μεγάλο
είχε τρακόσα δυο κουπιά κ εξήντα δυο κατάρτια
Στην πρύμνη βάνουν το σταυρό, στην πλώρη το βαγγέλιο,
Και την Παρθένο Δέσποινα στο μεσινό κατάρτι…»

Γήτεμα στον πονόδοντο
«Το δόντι κέντησε μαύρο σκουληκάκι.
Πέρασ’ η Παναγία,
Έτρεξε κι ο Χριστός και το σύντριψε»
Απαγγέλλεται άπαξ. Ακολούθως τίθεται επί του πονούντος οδόντος τεμάχιον μικρόν μαύρης τσόχας με ολίγη ρακί κι επάνω ψιλό λιβάνι άσπρο.

Γέννηση – πρόσκληση της μαμής και των συγγενών – Κάρπαθος
Με την είσοδο της μαμής στο σπίτι της ετοιμόγεννης, η μαμή εύχεται «η Παναϊα να βοηθήσει και σαν χέλι να γλιστρήσει». Παλιότερα, υπήρχε στην εκκλησία ένα χέρι ασημένιο που λεγόταν «η χέρα της Παναϊάς». Όταν παρουσιαζόταν δυστοκία, έφερναν στο σπίτι της ετοιμόγεννης την χέρα της Παναϊας και την τοποθετούσαν σε μια λεκάνη με νερό. Καλούσαν τον ιερέα που διάβαζε μια ευχή. Αν η χέρα άνοιγε, τότε η γυναίκα θα γεννούσε εύκολα, αν δεν άνοιγε θα υπήρχε δυστοκία. Είναι επίσης γνωστή η πίστη στη δύναμη κάποιου φυτού που ονομάζεται «χέρι της Παναγιάς» για την ευκολία των τοκετών. Στην Πάτρα παλιότερα το κρατούσαν κατά τη διάρκεια των ωδίνων στο χέρι τους για να καταπραΰνουν τον πόνο. Αλλού το βαπτίζουν σε νερό με το οποίο μετά ραίνουν το κρεβάτι της επιτόκου. Σύμφωνα με παράδοση της Κεφαλληνίας, και η ίδια η Θεοτόκος άγγιξε το φυτό αυτό όταν είχε ωδίνες στη Βηθλεέμ. Αυτή η παράδοση, πιθανόν πλάστηκε ως αιτιολογική του ονόματος «της Παναγιάς το χορτάρι», όμως η αληθινή αφορμή είναι το σχήμα του που μοιάζει με χέρι.

Λοχεία: προφυλακτικά μέτρα κατά της δαιμονικής επήρειας: Επικαλούνταν τη βοήθεια της Παναγίας.
ο σαραντισμός: Η λεχώνα στα σαράντα κατά τον εσπερινό πηγαίνει στην εκκλησία. Μπαίνει στο γυναικωνίτη και εκεί κρατώντας το μωρό περιμένει τον παπά. Ο παπάς, αφού διαβάσει στη λεχώνα τη σχετική ευχή για τον καθαρισμό της και στο μωρό άλλη ευχή, παίρνει το μωρό από τα χέρια της μητέρας και το εισάγει στον κυρίως ναό λέγοντας: «εκκλησιάζεται ο δούλος του Θεού…». Στη συνέχεια, οδηγεί το μωρό μπροστά στις εικόνες και αφού η γυναίκα γονατίσει μπροστά στην εικόνα της Παναγίας, το παραλαμβάνει και επιστρέφει σπίτι της. Σε περίπτωση που η λεχώνα αναγκαστεί να ταξιδέψει πριν σαραντίσει, στην επιστροφή της πρέπει να φέρει μια μεγάλη λαμπάδα και ένα τάξιμο στην εικόνα της Παναγίας.
Βασκανία (Κρήτη) – «Η Παναγιά η Δέσποινα ελούστη κι εχτενίστη/κι εβγήκε στο θρόνο της κι εκάτσε/Κι επεράσανε τρεις Αγγέλοι και την εμαθιάσανε/Επέρασε ο γιος τση, ο μονογενής, και τη ρώτηξε: - Τι έχεις, μάνα μου, μανούλα μου κι είσαι κλιτή και παραπονεμένη?/ - Ελούστηκα, γιέ μου, κι εχτενίστηκα/ και βγήκα στο θρόνο μου και έκατσα/και επεράσανε τρεις Αγγέλοι και με μαθιάσανε/ - Και δεν εκάτεχες, μάνα μου, να πεις/ Παναγιά μου μια, Παναγιά μου δυό/Παναγιά μου τρεις, Παναγιά μου τέσσερεις/ πέντε φορές Παναγιά μου και την υγειά μου?»

Από τα αγροτικά έθιμα της Λευκάδας: Παναγία η Μεσοσπορίτισσα: 21 Νοεμβρίου οι γεωργοί την εορτάζουν. Με το παλιό ημερολόγιο, η γιορτή έπεφτε 13 μέρες νωρίτερα και ήταν περίπου στο μέσον της περιόδου που διαρκούσε η σπορά (Οχτώβρης-Δεκέμβρης) και το μέσον της χρονικής διάρκειας (Ιούνιος-Νοέμβριος, Νοέμβριος-Ιούνιος) την οποία έπρεπε να περάσει με το σιτάρι που του έδοσε η καλοκαιρινή συγκομιδή. Το λένε κιόλας οι χωρικοί: « Μισόσπειρες, μισόφαγες, μισό έχεις να περάσεις». Από την παραμονή οι χωρικοί μουσκεύουν στάρι, καλαμπόκι, φασόλια, μπιζέλια, φακές, κουκιά, ροβύθια, και την ημέρα της Παναγίας τα βράζουν σε μεγάλη κατσαρόλα ανακατεμένα. Γίνονται μια νόστιμη σούπα που οι χωρικοί τρώνε με μεγάλη όρεξη. Αν μείνει, την τρώνε το βράδυ και την άλλη μέρα πολλές φορές, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν την χύνουν. Την ημέρα αυτή δεν εργάζονται Το έθιμο αυτό έχει χαρακτήρα προσφοράς στο Θεό για να δόσει πλούσιες σοδιές η γη στο κάρπισμά της.
Σε μερικά μέρη της Ελλάδας, επικρατεί η δοξασία ότι η Παναγία ανοίγει στον Ήλιο την πύλη της Ανατολής. Σε δυο νανουρίσματα από τη Μυτιλήνη αναφέρεται ως κλειδί του ουρανού που ανοίγει τον ήλιο.
Στην Αχαΐα «δρόμος της Παναγιάς», ονομάζεται ο αστερισμός του Γαλαξία. Ας σημειωθεί ότι οι Πυθαγόρειοι θεωρούσαν το Γαλαξία ως οδό ψυχών. Στη Ζάκυνθο, το ουράνιο τόξο λέγεται και ¨τόξο της παναγιάς».
Κατά άλλες λαϊκές παραδόσεις, η Παναγία είναι κάποτε τιμωρός των ανθρώπων που δεν σέβονται τα υπάρχοντά της και δεν εκτελούν το τάμα της.
Ακόμα, αναφέρεται συχνότατα σε μαντικές και δεισιδαιμονικές συνήθειες του λαού. Π.χ. στο χωριό Παπάδες της Εύβοιας, «αν ένα κορίτσι γινόταν 22 χρόνων και δεν είχε παντρευτεί, πιάναν και λειτουργάγαν την Παναγιά τη θυμισμένη μοναχολειτουργιά. Ανάβαν και 3 λαμπάδες της Τύχης. Τέτοια Παναγιά, έλεγαν δεν υπάρχει, αλλά τη μελετάγανε! Αυτό το κάναν και μερικοί κάτοικοι της Αγίας Άννας. Όταν η εικόνα της Παναγίας μεταφέρεται στο σπίτι αρρώστου και είναι βαριά, μαντεύουν ότι ο άρρωστος θα πεθάνει, ενώ αν είναι ελαφριά, θα γερέψει.
Στο όνομα της Παναγίας γίνεται επίκληση σε πλήθος επωδών, αναμειγμένοι με μαγικά λόγια και ξενόφωνες λέξεις στις οποίες προσδίδεται ιδιάζουσα δύναμη,. Επίσης, κατά το 12ήμερο, σε πολλά μέρη «δεν γίνεται πλύσιμο των ρούχων, γιατί είναι λεχώνα η Παναγία και δεν λούζονται ούτε χύνουν νερό έξω από το σπίτι».
Ο άνθρωπος στρέφεται στην Παναγία για να ζητήσει την προστασία Της σε κάθε δύσκολη στιγμή της ζωής του.
Πόσες φορές άκουσα πολεμιστές στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο να αφηγούνται την κραυγή απόγνωσης των στρατιωτών που πληγώνονταν στη μάχη:
»’Αχ Μάνα μου....Αχ Παναγιά μου...». «Αχ…Παναγία μου». Δύο απλές, αλλά τόσο καταλυτικές λέξεις, που αποτελούν αναπόσπαστη ανάγκη της καθημερινότητάς μας.

Για να μη σπάσω ό,τι βρω μπροστά μου....στη διαπασών όμως!

2010-08-05T14:29:00.000-07:00

Καλό Καλοκαίρι...

2010-07-18T15:12:00.000-07:00

Κλείστε τα μάτια...

2010-07-01T14:52:00.000-07:00

Κλείστε τα μάτια...ξεχάστε "ασφαλιστικό", δάνεια, μνημόνιο, ΔΝΤ κλπ τέτοια και αφεθείτε...η ζωή είναι ωραία!

Ernst Moritz Theodor Ziller...Ερνέστος Τσίλλερ

2010-06-25T13:04:00.000-07:00

Ο Ερνέστος Μαυρίκιος Θεόδωρος Τσίλλερ, είναι ο πρωτότοκος υιός του Christian-Gottlieb Ziller, εργολάβου και αμπελοκτήμονα στο Oberloessnitz της Σαξονίας. Γεννήθηκε στο Kaditz, στις 22 Ιουνίου 1837. Φοίτησε στη Βασιλική Σχολή της Αρχιτεκτονικής, που υπαγόταν στο Πολυτεχνείο, το χρονικό διάστημα 1855-1858. Την άνοιξη του 1858, ανέλαβε τη πρώτη εργασία. Να σχεδιάσει μια εκκλησία για το Ευαγγελικό Κοιμητήριο της Βιέννης, σε μεγαλύτερη κλίμακα, για να χρησιμεύσει στην εκτέλεση του έργου. Στη συνέχεια κατά την παραμονή του στη Βιέννη, σχεδίασε την πίσω όψη και την τομή της Ακαδημίας της Αθήνας καθώς και άλλα οικοδομήματα στο ατελιέ του Χάνσεν.

Η τεχνοτροπία του Τσίλλερ διακρινόταν από την ακριβή γνώση και καλαισθησία. Ακριβώς για την τυπικότητά της βρήκε μεγάλη διάδοση στην οικοδόμηση της πόλης. Ακόμη και σε σπίτια πενιχρής τάξεως έβλεπε κανείς εξαίρετης καλαισθησίας κορνίζες και άλλα τραβήγματα, μαρμάρινα φουρούσια μπαλκονιών με ιωνικούς έλικες, πήλινα διακοσμητικά στοιχεία και επίκρανα παραστάδων, ακροκεράμους, ψευδοκαρυάτιδες, όλα δημιουργήματα του Ερνέστου Τσίλλερ.

Ο Ερνέστος Τσίλλερ έχτισε τον σεβαστό αριθμό των 500 οικοδομών στην Αθήνα, στον Πειραιά και στα περίχωρα, στα νησιά και σε άλλα μέρη της Ελλάδας. Μεταξύ των οικοδομών αυτών είναι θέατρα, ναοί, δημόσια κτίρια, σχολεία, ιδιωτικά μέγαρα και κατοικίες, στοές (αγορές), πολυκατοικίες, μνημεία, σιδηροδρομικοί σταθμοί κ.λπ. Αναφέρουμε μερικές από τις οικοδομές του:

- Το Βασιλικό Παλάτι.- Τα μέγαρα Σλήμαν, Δεληγιώργη, Σταθάτου, Πέτρου Καλλιγά . Συριώτη, Ψύχα (Ιταλική Πρεσβεία), Βούρου (οδός Σταδίου), Βούρου (οδός Κηφισσιάς), Μαυρομιχάλη 4, Lueders, Κούπα, Πεσμαζόγλου (οδός Κηφισσιάς).

- Τις οικίες Σούρη, Θεοδωρίδου, Μάνσα, Μεταξά, Ευθυμίου, Σβορώνου, Θων, Καλογήρου.

- Διάφορα καταστήματα.

- Την Γερμανική και την Αυστριακή Αρχαιολογική Σχολή.

- Το Δημοτικό Θέατρο.

- Το Βασιλικό Θέατρο.

- Τα Θέατρα των Πατρών και της Ζακύνθου.

- Τα Ξενοδοχεία Μελά (Κεντρικό Ταχυδρομείο), «Πάγγειον» και «Μ.Αλέξανδρος».

- Το Δημαρχείο της Ερμουπόλεως.

- Τον Άγιο Λουκά.

- Τις Εκκλησίες του Ορφανοτροφείου Χατζηκώστα, του Αιγίου, των Βιλλιών, της Μάνδρας.

- Την Τράπεζα Αθηνών (οδός Σοφοκλέους).

- Την πρόσοψη του Αρσακείου.

- Τον Συνοικισμό Επαύλεων στην Πλατεία Αλεξάνδρας, στην Καστέλλα.

- Πέντε σχέδια εξωραϊσμού του Λυκαβηττού και πολλά άλλα.

Δημοτικό Θέατρο Αθηνών
Τοπογραφικό σχέδιο, τελική κύρια όψη προς την πλατεία Λουδοβίκου, 1886. Υδατογραφία, 39,7 x 60,7 εκ. Κολλ. σε χαρτόνι 56,7 x 87,3 εκ. Εν Αθήναις τη 17 Ιανουαρίου 1887

Δικαστικά Μέγαρα (ανεκτέλεστο)
Κύρια όψη, στη θέση των Βασιλικών Στάβλων, σήμερα κτήριο Μετοχικού Ταμείου Στρατού, 12 Νοεμβρίου 1895. Συνταχθέν συμφώνως τη εκθέσει της υπό του Υπουργείου της Δικαιοσύνης συσταθείσης επιτροπής τη 15 Απριλίου 1892.
Υδατογραφία, 68,5 x 139 εκ. Βιβλιογραφία: Έκθεση 1939, 135

Οικία Π. Πατσιάδου, Πλ. Αλεξάνδρας, Ζέα, 1894
Κύρια όψη προς την (τότε) οδό Μουνιχίας. Υδατογραφία, 39 x 56 εκ.

Σχέδιο του Τσίλλερ για περίπτερο στον Λυκαβηττό

Σχέδιο Ηρώου Μυτιλήνης. Όψη - κάτοψη

Παρ’ όλα αυτά τον βλέπουμε να περιέρχεται σε οικονομική δυσχέρεια στο απόγειο της δραστηριότητάς του. Ο λόγος είναι ότι ο Τσίλλερ, όπως και ο Χάνσεν, ήταν πρώτα απ’ όλα καλλιτέχνης και δεν τον ενδιέφερε πολύ το εμπορικό μέρος της εργασίας του. Σήμερα έχει μείνει στη μνήμη μας ως ένας από τους ικανότερους αρχιτέκτονες της Ελλάδας της εποχής του Γεωργίου Α’. Εκείνο όμως, για το οποίο θα πρέπει να τον θυμόμαστε περισσότερο, είναι η αγάπη του για την Ελλάδα, στην οποία έζησε περισσότερο από πενήντα χρόνια. Την εποχή εκείνη πρόσφερε με το ταλέντο του και την οξυδέρκειά του όλες του τις υπηρεσίες στην αρχιτεκτονική, την αρχαιολογία, ακόμα και στον εξωραϊσμό του τόπου. Ασχολήθηκε με έργα υδρεύσεως και με μία ωραία μελέτη για την διαρρύθμιση του Λυκαβηττού σε έναν δροσόλουστο χώρο περιπάτου, και με θαυμάσια θέα. Η μελέτη αυτή υπερτερεί από οποιαδήποτε ανάλογη σε ξένες χώρες λόγω της εξαίρετης τοποθεσίας. Το όνειρο, όμως, μένει πλέον να πραγματοποιηθεί από άλλους.

Ο Ερνέστος Τσίλλερ πέθανε στις 12 Νοεμβρίου 1923.

(ΠΗΓΗ: http://hellas.teipir.gr/IMNPatron/greek_htm/ziller.htm )

ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ
Ο Τσίλλερ κτίζει ξανά την Αθήνα
Μια έκθεση-αναβίωση της νεοκλασικής πόλης όπως θα τη σχεδίαζε ο γερμανός αρχιτέκτονας, στην Εθνική Πινακοθήκη
ΜΑΡΙΑ ΘΕΡΜΟΥ Κυριακή 14 Μαρτίου 2010
Στην πλατεία είναι στημένες σκαλωσιές και οι άνθρωποι εργάζονται πυρετωδώς. Το θέατρο Απόλλων της Πάτρας υψώνεται με ταχύτητα. Εχει φθάσει στο ύψος του πρώτου ορόφου και ήδη διακρίνεται στην πρόσοψή του η εκλεκτική μείξη στοιχείων από την ελληνική αρχαιότητα και την αρχιτεκτονική της Τοσκάνης με τις ευρύχωρες στοές και τα περίτεχνα κιγκλιδώματα. Σε μικρή απόσταση το Μέγαρο Βασιλείου Μελά, μεγαλοπρεπές χάρη στο μέγεθός του, θυμίζει πολυτελή συγκροτήματα της Βιέννης. Με τα μεγάλα τοξωτά ανοίγματα, την επιβλητική είσοδο, τους ιωνικούς κίονες και τα αγάλματα προβάλλει ήδη τη μοναδικότητά του. Ακολουθεί ένα κομψοτέχνημα, το Ιλίου Μέλαθρον, κατοικία του Ερρίκου Σλήμαν. Και ένα παλάτι, το σημερινό Προεδρικό Μέγαρο. Κάπου εκεί πρέπει να βρίσκεται και ο Τσίλλερ. Η μήπως όχι;

Ενάμιση αιώνα πριν, ο σάξονας αρχιτέκτονας θα τριγυρνούσεόπως όλοι οι τότε και νυν συνάδελφοί του- ανάμεσα στους μαστόρους, δίνοντας αυστηρές οδηγίες για την τήρηση των σχεδίων. Ζωγράφοι ειδικευμένοι στην τέχνη της τοιχογραφίας θα διακοσμούσαν προσόψεις και δωμάτια, έμπειροι τεχνίτες θα κατασκεύαζαν τα χυτοσιδηρά κιγκλιδώματα με θέματα εμπνευσμένα από τη φύση ή τη μυθολογία, καλλιτέχνες θα φιλοτεχνούσαν τα κεραμικά αγάλματα των κτιρίων, άλλοτε βαμμένα στο χρώμα του μαρμάρου και άλλοτε άβαφα, σκέτος πηλός.

Η αναπαράσταση στην Εθνική Πινακοθήκη μιας φανταστικής πόλης του Τσίλλερ, στην οποία συναντώνται ορισμένα από τα καλύτερα έργα του στην Αθήνα και σε άλλες ελληνικές πόλεις, αποτελεί το εντυπωσιακότερο στοιχείο της έκθεσης «Ερνέστος Τσίλλερ, Αρχιτέκτων, 1837-1923», που θα εγκαινιαστεί στις 22 Μαρτίου. Αλλά όχι το μόνο. Αμέσως μετά το «κτίσιμο» της πόλης- γιγαντιαίες φωτογραφικές απεικονίσεις των κτιρίων- θα ακολουθήσει από τον αρχιτέκτοναμουσειολόγο κ. Βασίλη Κολώνα η ανάρτηση σχεδίων πραγματικών έργων τέχνης του μεγάλου αρχιτέκτονα, καθώς και η έκθεση σπάνιων φωτογραφιών της εποχής, επιστολών και εγγράφων. Το μυστικό εργαστήριο του Τσίλλερ στήνεται αυτές τις ημέρες στους δύο ορόφους του μουσείου με κτίρια που μεταβάλλονται «σε μουσικά όργανα ορχήστρας,στην οποία τα φώτα και οι σκιές εκτελούν με το γύρισμα του ηλίου μιαν ανήκουστη μελωδία μεγάλης αρμονικής ποικιλίας»,όπως λέει η διευθύντριά του κυρία Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα.

Για πρώτη φορά παρουσιάζεται ολόκληρο το Αρχείο Τσίλλερ-περί τα 430 σχέδια- που κατέχει η Εθνική Πινακοθήκη από το 1961 χάρη στην επιτυχημένη αγορά του, αντί 20.000 δραχμών, από τον τότε διευθυντή της Μαρίνο Καλλιγά, στον οποίο και είναι αφιερωμένη η έκθεση. Γιατί ο Τσίλλερ μεταμόρφωσε κυριολεκτικώς την Αθήνα του 19ου αιώνα από χωριό σε ευρωπαϊκή πόλη προσδίδοντάς της μια λάμψη διαρκείας και την αρχιτεκτονική ταυτότητα και αισθητική που η πρωτεύουσα του νέου ελληνικού κράτους χρειαζόταν επειγόντως, όπως επίσης τη σύνδεσή της με το ένδοξο αρχαίο παρελθόν.

Αλλά ο Τσίλλερ δεν ήταν ακριβώς νεοκλασικιστής. Ηταν ένας ιδανικός ισορροπιστής ρυθμών και μορφολογιών- της νεο-Αναγέννησης και του νεο-κλασικισμού-, ένας εκλεκτικιστής που δημιούργησε το προσωπικό του αρχιτεκτονικό ιδίωμα. Ποιον ενδιαφέρει όμως σήμερα αυτός ο οραματιστής του 19ου αιώνα; Στο ερώτημα θα απαντήσει η επιμελήτρια της έκθεσης δρ Μαριλένα Κασιμάτη:«Γιατί το διεθνές καλλιτεχνικό ρεύμα του νεοκλασικισμού που άνθησε πρώτα στην Ευρώπη είχε ως πρότυπό του την αρχαιοελληνική αρχιτεκτονική. Και γιατί παρά τον ενάμιση αιώνα από την εποχή που κτίσθηκε η τριλογία της οδού Πανεπιστημίου,το Μέγαρο Σλήμαν, το Μέγαρο Σταθάτου αυτά τα κτίρια εξακολουθούν να κρατούν τα πρωτεία του αισθητικού κάλλους» λέει.
Ο Ερνέστος Τσίλλερ Ο Τσίλλερ έκτισε περισσότερα από 500 κτίρια στην Ελλάδα,μεταξύ των οποίων και το δικό του σπίτι στην οδό Μαυρομιχάλη,όπου έζησε με τη σύζυγό του Σοφία Δούδου και τα παιδιά τους,ενώ στον κάτω όροφο λειτουργούσε το γραφείο του.Πολλά από τα ιδιωτικά κτίρια,κατεδαφισμένα σήμερα ύστερα από τη λαίλαπα της αντιπαροχής του ΄60,αναγνωρίζονται σε πίνακες του Γιάννη Τσαρούχη εκείνης της εποχής.Εκτός από άριστος αρχιτέκτονας και σχεδιαστής,υπήρξε και σπουδαίος μηχανικός και κατασκευαστής,αφού ήταν ο πρώτος που μεταχειρίστηκε τη σιδηροδοκό και τα σιδηρά υποστυλώματα στην οικοδομή,ασχολήθηκε με την αντισεισμικότητα των κτιρίων και χρησιμοποίησε τεχνητό εξαερισμό και κεντρική θέρμανση αλλά και ρολά στα παράθυρα.
(Διαβάστε περισσότερα: http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=34&artid=319949&dt=14/03/2010#ixzz0rthq5xRI)

Η Τέχνη της Αλχημείας...η Αλχημεία στην Τέχνη

2010-06-14T02:36:00.000-07:00

Μιλώντας για αλχημεία, φανταζόμαστε την εικόνα ενός σεβαστού φιλόσοφου αλχημιστή σκυμμένου πάνω στις φιάλες του με τα αναβράζοντα υγρά και βυθισμένου στην αναζήτηση για τον ασαφή φιλοσοφικό λίθο, που θα μπορεί να αλλάξει μια μάζα λιωμένου μολύβδου σε ολοκάθαρο χρυσό.
Αυτή η εικόνα του αλχημιστή, παρόλο που δημιουργήθηκε σχετικά νωρίς στην ιστορία της αλχημείας, έγινε πολύ δημοφιλής κατά τον 20ο αιώνα αν και οι περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν ελάχιστα για το θέμα.

Μια άλλη άποψη θεωρούσε τους αλχημιστές ως μυστηριώδεις τύπους που ανήκαν σε κάποια μυστική οργάνωση και επικοινωνούσαν μεταξύ τους με κωδικοποιημένα μηνύματα. Θεωρήθηκε ακόμα ότι διέθεταν παραφυσικές δυνάμεις, οι οποίες τους επέτρεπαν να κάνουν διάφορα μαγικά πράγματα και να ζουν μέχρι πολύ βαθιά γεράματα. Έτσι, οι αλχημιστές ταυτίστηκαν στη λαϊκή φαντασία με τους μάγους.
Οι στερεότυπες αυτές απόψεις δεν μας επιτρέπουν να εκτιμήσουμε το εύρος της αλχημείας και τους διάφορους τρόπους που ενέπνευσε τόσους ανθρώπους ανά τους αιώνες.

Τι είναι λοιπόν η αλχημεία;
Είναι ένα πολύπλευρο θέμα. Είναι μια πρόωρη μορφή χημικής τεχνολογίας που διερευνά τη φύση των ουσιών. Είναι επίσης μια φιλοσοφία του κόσμου και του χώρου της ανθρωπότητας στο καθεστώς των πραγμάτων. Η Αλχημεία ανέπτυξε μια καταπληκτική γλώσσα εμβληματικού συμβολισμού στην προσπάθειά της να εξερευνήσει το σύμπαν και τον άνθρωπο. Είχε ισχυρή φιλοσοφική βάση, και πολλοί αλχημιστές ενσωμάτωσαν θρησκευτικές μεταφορές και πνευματικά ζητήματα στις αλχημικές ιδέες τους.

Περίπου τέσσερις χιλιάδες βιβλία εκδόθηκαν από το 16ο μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα, που ασχολούνται με την αλχημεία μέσα από ποικίλες και αμέτρητες απόψεις. Πολλές χιλιάδες χειρογράφων, χειρόγραφα γράμματα, σημειώσεις και σχόλια που υπάρχουν στις βιβλιοθήκες της Ευρώπης και της Βορείου Αμερικής, είναι υπέροχα διακοσμημένα με έγχρωμες μικρογραφίες, απεικονίσεις και χάρτες. Η αλχημεία, μέσα από τον μεγάλο όγκο των συγγραμμάτων, άσκησε επιρροή σε όλη την πρόωρη σύγχρονη περίοδο. Βλέπουμε συχνά την επιρροή αυτή στις εργασίες των συγγραφέων, των ποιητών και των καλλιτεχνών της εποχής.
Τον 20ο αιώνα, το ενδιαφέρον για την αλχημεία αναβίωσε, μετά την απόλυτη έλλειψη κάθε σχετικού ενδιαφέροντος κατά τον 19ο αιώνα. Σήμερα, η αλχημεία χρησιμοποιείται συχνά ως μια λέξη για να περιγράψει δυσνόητους και αινιγματικούς συμβολισμούς, ή την ιδέα του πνευματικού μετασχηματισμού και της εσωτερικής αλλαγής.

Η αλχημεία γεννήθηκε στην αρχαία Αίγυπτο, όπου χρησιμοποιήθηκε η λέξη Khem σε σχέση με τη γονιμότητα των πεδιάδων γύρω από το Νείλο. Οι Αιγυπτιακές πεποιθήσεις για τη ζωή μετά το θάνατο, και οι διαδικασίες μουμιοποίησης που ανέπτυξαν, αποτέλεσαν τις πρώτες γνώσεις της χημείας και την προσδοκία της αθανασίας.

Από το 332 Π.Χ., ο Μέγας Αλέξανδρος είχε κατακτήσει την Αίγυπτο. Οι Έλληνες φιλόσοφοι ενδιαφέρθηκαν τότε για τις αιγυπτιακές επιστήμες. Οι ελληνικές απόψεις για τα τέσσερα στοιχεία της φύσης -φωτιά, γη, αέρας και νερό- , συγχωνεύθηκαν με την αιγυπτιακή ιερή επιστήμη. Το αποτέλεσμα ήταν η Khemia, η ελληνική λέξη για την αιγυπτιακή Khem..

Όταν η Αίγυπτος καταλήφθηκε από τους Άραβες τον 7ο αιώνα, προστέθηκε το πρόθεμα «al-» στη λέξη Khemia. Αl-Khemia, που σημαίνει "η χώρα του μαύρου" και μπορεί να θεωρηθεί ως μια πιθανή προέλευση για την λέξη αλχημεία. Η ελληνική λέξη khumos, που σημαίνει «ρευστό» προτάθηκε ως μια εναλλακτική προέλευση για τη λέξη αλχημεία. Είναι ατυχές το γεγονός ότι η αλχημεία δεν είναι περισσότερο γνωστή σχετικά με αυτή την πρόωρη περίοδο της ιστορίας της. Το 391, οι Χριστιανοί έκαψαν τη μεγάλη βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας, με αποτέλεσμα να καταστραφούν πολλά σχετικά έργα.

Η Αλχημεία αναπτύχθηκε επίσης ανεξάρτητα στην Κίνα από ταοϊστές μοναχούς.
Οι μοναχοί επιδίωξαν τόσο την εξωτερική όσο και την εσωτερική εξέλιξη. Η πρώτη ασχολείται με τα ανόργανα άλατα, τα φυτά κ.λπ., που θα μπορούσαν να παρατείνουν τη ζωή, και η δεύτερη είναι η χρήση τεχνικών, όπως το Qigong, για να αναπτύξουν το "chi" (τη δύναμη της ζωής του Σώματος).

Όπως η Κίνα και η Αίγυπτος, έτσι και η Ινδία ανέπτυξε την αλχημεία ανεξάρτητα. Οι Ινδοί είχαν πεποιθήσεις παρόμοιες με τους κινέζους: η χρησιμοποίηση εξωτερικών και εσωτερικών μεθόδων θα εξαγνίσει τον οργανισμό και θα παρατείνει τη ζωή.

Οι Ινδιάνοι εφηύραν τον χάλυβα και πολύ πριν από τους Bunsen και Κίρχοφ συνειδητοποίησαν τη σημασία του χρώματος της φλόγας στον προσδιορισμό των μετάλλων.

Η εισαγωγή της αλχημείας στη Δύση ήρθε τον 8ο αιώνα, όταν οι Άραβες την έφεραν στην Ισπανία. Από εκεί γρήγορα εξαπλώθηκε στην υπόλοιπη Ευρώπη.
Οι αραβικές πεποιθήσεις ήταν ότι τα μέταλλα αποτελούνταν από υδράργυρο και θείο σε ποικίλες αναλογίες. Ο χρυσός θεωρήθηκε ως το τέλειο μέταλλο και όλα τα άλλα είχαν μικρότερη αξία, μια ιδέα άκρως δημοφιλής μεταξύ των Δυτικών αλχημιστών. Πίστευαν ακράδαντα ότι τα υποδεέστερα μέταλλα θα μπορούσαν να μετατραπούν σε χρυσό μέσα από μία ουσία γνωστή ως «φιλοσοφική λίθος».
Η «φιλοσοφική λίθος», θεωρείτο επίσης ότι μπορούσε να προσδώσει Αθανασία. Το κινεζικό όνομα για τον λίθο ήταν «το χάπι της Αθανασίας».

Στην Ευρώπη, η αλχημεία οδήγησε στην ανακάλυψη της παρασκευής των αμαλγαμάτων και σε πολλές άλλες χημικές διεργασίες καθώς και τις συσκευές που απαιτούνταν για αυτά.
Από τον 16ο αιώνα, οι αλχημιστές στην Ευρώπη είχαν χωριστείσε δύο ομάδες:
Η πρώτη ομάδα επικεντρώθηκε στην ανακάλυψη νέων ενώσεων και στις αντιδράσεις τους και εξελίχθηκε η σημερινή επιστήμη της χημείας.
Η δεύτερη συνέχισε να εξετάζει την πιο πνευματική, μεταφυσική πλευρά της αλχημείας, την αναζήτηση της Αθανασίας και της μεταστοιχείωσης των μετάλλων σε χρυσό.
Αυτό οδήγησε στην σύγχρονη αντίληψη για την αλχημεία.

A. Cellarius, Harmonia Macrocosmi Historiaca, Άμστερνταμ 1660. Επιπεδοσφαιρική απεικόνιση του Πτολεμαϊκού συστήματος

A. Cellarius, Harmonia Macrocosmi Historiaca, Άμστερνταμ 1660. Διαστηματική απεικόνιση του Πτολεμαϊκού συστήματος

A. Cellarius, Harmonia Macrocosmi Historiaca, Άμστερνταμ 1660

S. Trimosin, Splendor solis, Λονδίνο, 16ος αι. "Η Κρόνια νύχτα"

S. Trimosin, Splendor solis, Λονδίνο, 16ος αι

S. Trimosin, Splendor solis, Λονδίνο, 16ος αι. Η άφιξη της Αφροδίτης στον ουρανό που φέρνει την τέρψη των αισθήσεων και εξαίσια χρώματα

Hans Leisegang, Στουτγάρδη 1985. Αναπαράσταση της γνωστικής κοσμολογίας των Οφιτών

"Anatomia Auri sive Tyrocinium Medico-Chymicum", J.D. Mylius (Frankfurt, 1628)

An emblem from Honoratus Marinier’s, ca. 1790. Alchemical Manuscript of the Seven Keys (McLean’s edition).

A. Kircher, "Turris Babel", Άμστερνταμ 1679

H. Khunrath, "Amphitheatrum sapientiae aeternae", 1602. Κοσμολογική απεικόνιση του αλχημιστικού έργου με τη μορφή του βολβού του οφθαλμού.

Michelangelo Cactani. "La Materia della Divina", Comedia di Dante Alighieri (1855)

M. Maler, "Atalanta fugiens", Oppenheim 1618. Η γέννηση της φιλοσοφικής λίθου στον αέρα

Gregorius Anglus Sallwigt (ψευδώνυμο του von Welling), "Opus mago-cabalisticum", Frankfurt, 1719

Thomas Norton, "Tractatus chymicus", Φρανκφούρτη 1616. Σχεδιάγραμμα του κόσμου με μορφή κλιβάνου

J. Isaak Hollandus, Hand der Philosopher, 1667 (έκδοση Βιέννης). Το χέρι του φιλοσόφου

Hildegard von Bingen, Scivias (codex Rupertsberg), 12ος αι. , όραμα της Hildegard von Bingen

A. Cellarius, Harmonia Macrocosmi Historiaca, Άμστερνταμ 1660. Χριστιανικός έναστρος ουρανός

J.C. Barchusen, "Elementa chemicae", Leiden 1718. Γένεσις μέσα στον άμβικα

D. Stolcius von Stolcenberg, "Viridarium chymicum", Φρανκφούρτη 1624. Στα 4 στοιχεία (από αριστερά: γη, νερό, αέρας, φωτιά) αντιστοιχούν οι 4 φάσεις του αλχημιστικού έργου και οι 4 βαθμοί του πυρός.

H. Bosch, οι δυο πτέρυγες του «Κήπου των Απολαύσεων», περ. 1510. Η δημιουργία του κόσμου

Κρητική Λαϊκή Αρχιτεκτονική...μνήμες και σταυροί...

2010-06-09T13:29:00.000-07:00

Franz Joseph Haydn (1732-1809)

2010-05-31T13:22:00.000-07:00

Ο Ηaydn γεννήθηκε το 1732 στο χωριό Rorau της Ανατολικής Αυστρίας και ήταν ο πρωτότοκος υιός ενός αμαξοποιού που έφτιαχνε και διόρθωνε ρόδες για τα κάρα των συγχωριανών του.

Από τους σημαντικότερους μουσικούς συνθέτες της κλασικής εποχής της μουσικής, θεωρείται ο "πατέρας" της συμφωνικής μουσικής και του κουαρτέτου εγχόρδων. Το έργο του περιλαμβάνει κυρίως οργανική μουσική - συμφωνίες και μουσική δωματίου - καθώς και φωνητικά έργα στα οποία περιλαμβάνονται κωμικές και δραματικές όπερες.

Τα έργα του Χάυντν είναι αριθμημένα με βάση την ημερομηνία ολοκλήρωσής τους. Εναλλακτικά χρησιμοποιείται συχνά η ταξινόμηση του Anthony van Hoboken που καθιερώθηκε το 1957. Συνολικά το μουσικό έργο του Χάυντν περιλαμβάνει:

Ορατόρια και όπερες
12 λειτουργίες, με χαρακτηριστικά δείγματα τη Λειτουργία του Νέλσον και τη Λειτουργία των τυμπάνων (αριθμοί έργων 1-12).
104 συμφωνίες (ή 108 σύμφωνα με την ταξινόμηση του Hoboken)
84 κουαρτέτα εγχόρδων
31 τρίο με πιάνο
60 σονάτες για πιάνο

Ταξίδι στη μελωδία...

2010-05-24T14:53:00.000-07:00

Τα σονέτα του Σαίξπηρ...

2010-05-20T13:39:00.000-07:00

Ο William Shakespeare έγραψε τα πρώτα σονέτα του ήδη από το 1590. Στις 20 ΜαΊου του 1609, κυκλοφόρησε η μοναδική όσο ζούσε εκείνος, έκδοση όλων των Σονέτων.

ΣΟΝΕΤΟ αρ. 1

Μακάρι οι νιοι κι ωραίοι πιότεροι να ʼναι,
της ομορφιάς ο ανθός μη μαραθεί -
σαν φύγουνε μια μέρα οι που γερνάνε
στο ταίρι η θύμηση να μη χαθεί.

Μα μες στη φωτεινή σου τη ματιά,
τρώγεσʼ εσύ απʼ τη φλόγα του φωτός σου
κι όπου ήταν πλούτη, η φτώχεια μένει πια -
κακός σου οχτρός, ο ολόγλυκος εαυτός σου.

Εσύ, με την πιο ολόδροσην ειδή
του κόσμου, που άγγελος του θέρους είσαι,
θάβεσʼ εντός σου, αθώο μικρό παιδί
κι όσα κρατείς για σε, τόσα στερείσαι.

Δείξʼ οίχτο ή φάτον πια τον κόσμο αυτόνε:
ο τάφος να τον φάει κι εσύ, γραφτό ʼναι.

ΣΟΝΝΕΤΟ αρ. 2

Synecdoche, New York dvd
The Tesseract film

Χειμώνες σαν περάσουνε σαράντα
κι οργώσουν το κορμί το ποθεινό,
της νιότης σου η ντυσιά, η πουʼ χες πάντα
θε να ʼναι πια σκουπίδι ελεεινό.

Κι αν σε ρωτήσουν η ομορφιά σου που ʼναι,
κι ο θησαυρός σου, εκείνο σου το πάθος,
θα ʼνʼ άδεια ξιπασιά, πως κατοικούνε
μες στων ματιών σου - αν πεις - τʼ άμετρο βάθος.

Πόσην τιμή η δικιά σου θα ʼχε ειδή
αν έλεγες: “Την πρότερή μου χάρη
θα φτάσει αυτό μου τʼ όμορφο παιδί”,
που από την ομορφιά σου θα ʼχει πάρει.

Γέρος σαν θα ʼσαι, αυτός θα καίει εντός του
το αίμα σου το κρύο, το σαν τʼ αρρώστου.

ΣΟΝΝΕΤΟ αρ. 3

Πες στη μορφή που βλέπεις στον καθρέφτη,
είνʼ ώρα διάδοχο να κάνει - διότι
αν δε βιαστείς θα πουν για σε, τον κλέφτη,
πως μιας γυναίκας κόβεις τη μητρότη.

Ποια κόρη αγνή στον άθιχτό της τράφο,
σαν το γεωργό να σπείρεις, δε θʼ αφήσει;
Και ποιος ανόητος νάρκισσος σε τάφο
ως θες εσύ - το μέλλον θε να κλείσει;

Καθρέφτισμα της μάνας σου, διακρίνει
την ομορφιά της, μέσα σου, την πρώτη.
Γέρος κι εσύ θα βλέπεις - σαν κι εκείνη -
μες στο παιδί σου τη χρυσή σου νιότη.

Μα αν θες ζωή στη λήθη να θαφτεί,
εργένης πας κι η ειδή σου πάει κι αυτή.

ΣΟΝΝΕΤΟ αρ.18

Wobble: The Weight of the Truth video

Να πω πως μοιάζεις με καλοκαιριά;
Μα ʼσύ ʼσαι πιο γλυκιά και μετρημένη.
Τʼ άνθια του Μάη οι ανέμοι σα θεριά
δέρνουν. Το θέρος γρήγορα πεθαίνει.

Βάνει φωτιές ο ήλιος το πρωινό
και άλλοτε η χρυσή του ειδή χλωμιάζει
-κάποτʼ η τύχη αστόλιστο, φτηνό
κάνει να δείχνει αυτό που όμορφο μοιάζει.

Μα εντός σου ο ήλιος μέρα-νύχτα καίει
κι ούτʼ ίχνος η ομορφιά σου δεν ξεφτίζει,
κι ο θάνατος δε θα ʼχει να το λέει
στα σκότη του πως ζεις και πως σʼ ορίζει.

Όσον ο κόσμος βλέπει κι ανασαίνει
θα ζει το ποίημα αυτό, να σʼ ανασταίνει.

ΣΟΝΝΕΤΟ αρ. 23

Όπως ένας αδέξιος θεατρίνος
πʼ όλο ξεχνάει τα λόγια του, αγχωμένος,
και σαν το άγριο, λυσσασμένο χτήνος,
που την καρδιά του τρώει περίσσιο μένος,

έτσι κι εγώ, που νʼ ανοιχτώ φοβάμαι,
ξεχνώ τα λόγια της αγάπης τʼ άγια•
λειωμένος απʼ το εντός μου πάθος, να με,
και με λυγούν βαριά του έρωτα μάγια.

Άσʼ, της καρδιάς μου που φωνάζει, να ʼναι
οι στίχοι μου, λοιπόν, βουβοί αγγέλοι,
κι απόκριση κι αγάπη να ζητάνε
πιότερο απʼ όσα η γλώσσα να πει θέλει.

Μάθʼ όσα ο πόθος μου έχει να σου πει•
τα μάτια σου θʼ ακούνε στη σιωπή.

ΣΟΝΝΕΤΟ αρ. 42

Κι αν τη λατρεύω, αυτή δεν είνʼ η μόνη
πίκρα μου ότι τη χαίρετʼ ένας άλλος -
μα τʼ ότι σʼ έχει αυτή ʼναι που με λειώνει
κι ο πόνος πως τη χάνω ο πιο μεγάλος.

Αγάπες μου άσπονδες, έτσι εξηγείται:
την αγαπώ, γιʼ αυτό τη νοιάζεσαι
κι αλίμονό μου, αυτή ταλαιπωρείται
για χάρη μου, σα βρίσκεται μʼ εσέ.

Αν σʼ αρνηθώ, η καλή μου σε κερδίζει
κι αν χάσω τη, στο πλάι σου θα τη βρω.
Ταιριάχτε ʼσεις κι η μοίρα ας μας χωρίζει,
κι ας φορτωθώ μονάχος το σταυρό.

Μα πως! Ο φίλος μου κι εγώ είμαστʼ ένα,
κι άλλον δε θέλει η αγάπη μου από μένα.

ΣΟΝΝΕΤΟ αρ. 44

Η σάρκα μου η νωθρή, σκέψη αν γινόταν,
η απόσταση για ʼμε δε θα μετρούσε,
αφού, παρά τʼ όποιο κενό θα ʼρχόταν,
όσο μακριά κι αν ήταν, εκεί που ʼσαι.

Τι κι αν πατούσα τότʼ εγώ στα ξένα,
μακριά ʼπό σένα, αφού πετάει η σκέψη
από στεριές και πέλαγʼ αφρισμένα,
κι όπου θελήσει, εκεί θα ταξιδέψει;

Στη σκέψη, αχ, πως δεν είμαι σκέψη σβήνω,
που φεύγεις και να τρέξω δε μπορώ,
και καρτερώ, όπως είμαι, μες στο θρήνο,
μια μάζα σκέτο χώμα και νερό.

Άλλο από δάκρυα, ετούτα τα στοιχεία
δε δίνουν, μάρτυρες στη δυστυχία.

ΣΟΝΝΕΤΟ αρ. 138

Ορκίζετʼ η καλή μου ότι είνʼ αλήθεια
όλα όσα λέει και την πιστεύω - διότι
μʼ αρέσει που της νιότης την ευήθεια
μέσα μου βλέπει, κι όλη την αγνότη.

Ματαιόδοξα, θαρρώ πως με περνάει
για νιο κι ας ξέρει ότι έχω πια γεράσει,
μα λέω ʼτι η γλώσσα της δε με γελάει -
για μας τους δυο η αλήθεια ʼχει σωπάσει.

Πρέπο να λέει αλήθεια τι να το ʼχει,
κι εγώ να πω είμαι γέρος τι με βιάζει:
Πίστη στα λόγια ο έρως θέλει κι όχι
τα χρόνια μου η καλή μου να φωνάζει.

Ψέμματα εγώ, λοιπόν, κι αυτή ίσα κι όμοια,
κι ο ένας τʼ άλλου πλέκουμε τα εγκώμια.
http://www.poiein.gr/archives/5300/index.html

Χορός...στο χρόνο και στο χώρο.

2010-05-16T12:55:00.000-07:00

Αίγυπτος

Ινδία
Ετρούσκοι

Ελλάδα

Ρώμη & Πομπηία
Αζτέκοι
Αφρική
Αυστραλία - Αβορίγινες

Μάγιας
Ινδιάνοι
Μάγιας
Ινδία
Κίνα
Ινδιάνοι

Ινδία

Μεσαίωνας
Αναγέννηση
Ιαπωνία - Θέατρο Νο

19ος αι.
20ος αι.

Έλληνες...στο ζυγό...η πατρίδα κρατάει τα ηνία!!!

2010-05-13T12:47:00.000-07:00

Αίσχος!!!

2010-05-07T16:21:00.000-07:00

Δεν υπάρχουν λόγια για όσα συνέβησαν...μόνο απόγνωση, απελπισία, σκοτάδι και θρήνος...

Για τα παιδιά μου...

2010-05-04T12:33:00.000-07:00

Συγγνώμη για τη γενιά μου...

"Σχεδιαγραφήματα..."

2010-04-27T13:15:00.000-07:00

Κάθε τόσο με πιάνει μια μανία να ξεκαθαρίζω τα αρχεία μου, που σημαίνει, να ξεκαθαρίζω ένα χάος!!! Ούτε που θυμάμαι πόσες φορές τα έχω ταξινομήσει, τα έχω νοικοκυρέψει και τα έχω φυλάξει...και στο τέλος πάντα μπερδεμένα καταλήγουν!
Έτσι λοιπόν, σε ένα τέτοιο ξεκαθάρισμα την Κυριακή, έπεσα σε κάποια τεύχη της φαρμακευτικής εταιρείας Roche των ετών 1970 - 1973, που βρίσκονταν στο αρχείο του πατέρα μου. Ξεφυλλίζοντάς τα, πέτυχα κάποια αφιερώματα σε μεγάλους γελοιογράφους και μου μπήκε η ιδέα να τα σκαννάρω και να τα αναρτήσω εδώ. Βέβαια, η αναφορά στους γελοιογράφους αυτούς είναι ενδεικτική, μιας και υπάρχουν αμέτρητοι κάθε εθνικότητας και εποχής. Και επίσης, όπως και στις άλλες εικαστικές τέχνες υπάρχουν καλοί, μέτριοι και κακοί, έτσι και στην τέχνη της γελοιογραφίας υπάρχουν καλοί, μέτριοι και κακοί γελοιογράφοι. Ωστόσο, ανεξάρτητα από το σχεδιασμό, τη λεπτομέρεια η την έλλειψη λεπτομέρειας στην απόδοση του θέματος ενός γελοιογράφου, εκείνο που κυρίως μετράει είναι το μήνυμα που θέλει να δόσει.
Εκείνο που ίσως διαφοροποιεί τον γελοιογράφο από τον ζωγράφο είναι ο έκδηλος σαρκασμός, ο απροκάλυπτος κυνισμός, ο απόλυτος ρεαλισμός, η ξεκάθαρη πολιτική τοποθέτηση, η ελευθερία της σκέψης αλλά κυρίως κάτι που απαιτεί δύναμη και θάρρος: ο αυτοσαρκασμός. Ακόμα και για θέματα ευρύτερου ενδιαφέροντος, ο γελοιογράφος πετυχαίνει αυτό που θέλει να περάσει στον κόσμο, αυτοσαρκαζόμενος, ταυτίζοντας τον εαυτό του με όσα βιώνει εκείνος ως άνθρωπος και κατ΄επέκταση όλοι οι όμοιοί του συνάνθρωποι. Παρόλο που σε αυτή την ανάρτηση δεν αναφέρομαι στον Reiser, θεωρώ ότι είναι από τους πιο σοκαριστικούς γελοιογράφους ακριβώς επειδή χτυπάει εκεί που πονάμε όλοι μας: στην ανασφάλεια, στα ποικίλα συμπλέγματά μας, στη λογική του παραλόγου, στο φόβο και τη μοναξιά, στο απρόβλεπτο και απρόσμενο τέλος...
Παρουσιάζω σήμερα λοιπόν τους γελοιογράφους που "ανακάλυψα" μέσα στις σελίδες εκείνων των ξεχασμένων περιοδικών της Roche, αντιγράφοντας αποσπάσματα των κειμένων, όπως ακριβώς είχαν γραφτεί τότε...

(συγγνώμη για το μονοτονικό!!!)

"Claude Serre. Ο Serre εγγενήθη την 10ην Νοεμβρίου του 1938. Ο ίδιος διηγείται ότι η συνήθειά του να απουσιάζη από τα μαθήματα του σχολείου του υπήρξεν αιτία της αναπτύξεως μιάς κάπως ασυνήθους ποικιλίας δραστηριοτήτων εις τον καλλιτεχνικόν τομέα: ησχολήθη με διακόσμησιν πορσελανών, γελοιογραφίας, ζωγραφικήν εγχρώμων υάλων, χιουμοριστικόν σχέδιον, μωσαϊκά, διακόσμησιν επίπλων, σχεδιογράφησιν κεντημάτων και τοιχογραφιών. Έχει συμμετάσχει εις πολλάς εκδόσεις, συμπεριλαμβανομένων των Planete, Plexus, Bizarre, Hara-Kiri, Pardon, Arts, Miroir du Fantastique.
Το έργον του, με στοιχεία δηκτικά, διορατικότητα και - δια να είμεθα ειλικρινείς - ενίοτε μάλλον βαρυσήμαντον ποιότητα, μας οδηγεί εις ένα ενοχλητικόν κόσμον: εκείνο το οποίον έχει αρχίση δι' ημάς υπό μορφήν ειλικρινούς και καλοκαγάθου γέλωτος, ενδέχεται να καταλήξη εις αίσθημα πνιγμονής εις τον λαιμόν μας. Εις το έργον του Serre, οι ασθενείς σπανίως έχουν ευχάριστους ρόλους. Αι εκφραστικαί αυταί φυσιογνωμίαι, αι οποίαι επιθυμούν να γνωρίσουν τι επιφυλλάσσει το μέλλον δι' αυτάς, ενδέχεται παρά ταύτα να επαναφέρουν ωρισμένας αναμνήσεις...Και όταν ο σκύλος, ο οποίος οδηγεί τον τυφλόν, μεταβαίνη δια να συμβουλευθή τον οφθαλμίατρον, η αδιάψευστος λογική του Serre μας οδηγεί πλέον μέχρι των ορίων της φαντασίας. Η τέχνη του προσλαμβάνει βαθέως δραματικόν χαρακτήρα. Πέραν και ύπερθεν του ουσιαστικού ευφυολογήματος, ο Serre επιδεικνύει το ταλέντο του ως γελοιογράφος, του οποίου ο οξυδερκής ρεαλισμός ωθείται προς ανεύρεσιν διεξόδου δι' εκφράσεως εις κοινωνικήν και πολιτικήν σάτιραν.
Τα σχεδιαγραφήματα τα οποία παρατίθενται ενταύθα, ελήφθησαν εκ του Humour noir et hommes en blanc, συλλογής 52 χιουμοριστικών πινάκων (διαστάσεων 375 Χ 270 χιλιοστομέτρων). Grenoble, Γαλλία: Editions du Gresivaudan, 1972

"Soulas. Ο Philippe Soulas εγεννήθη εις Τουλούζην το 1932 και εδοκίμασε την ικανότητά του εις ποικίλα επαγγέλματα πριν στραφή προς το σχέδιον και την σάτιραν το 1968.
Παρά την καθυστερημένην μύησίν του, ο βαθμός της επιτυχίας του υπήρξεν αξιόλογος. Το 1970 του απενεμήθη πρώτον βραβείον εις την διεθνήν έκθεσιν του χιούμορ εις το Μόντρεαλ, ενώ παραλλήλως συμμετέσχεν εις αριθμόν αξιολόγων εκδόσεων, ως είναι αι Politique-Herbo, L'Enrage, Hara-Kiri.
Συχνάκις επιθετικός, ακόμη και δηκτικός, ο Soulas αναδεικνύεται επίσης ικανός προς επίδειξιν χάριτος και αγαθότητος. Την τελευταίαν αυτήν πλευράν του παρουσιάζομεν εις τα παραδείγματα του έργου του τα οποία δημοσιεύομεν.

"Barbe. <σκισμένη σελίδα>...είτε αναφέρεται τούτο εις ιστορικόν περίγραμμα, είτε εις τον γεωγραφικόν ορίζοντα. Εκ της αυτής πηγής αντλεί αναμφιβόλως και την αγάπην του προς τας πολυπλόκους συσκευάς, η μόνη δικαίωσις των οποίων είναι το γεγονός ότι λειτουργούν δι' εαυτάς. Αποτελούν θρίαμβον της μηχανικής τελειότητος, υπό μίαν λογικήν τόσον ακαταμάχητον, ώστε να εγγίζη τα όρια του παραλόγου. Είναι δε αυτή η ιδιότης του παραλόγου, η οποία κατ' αντανάκλασιν αποτελεί συχνάκις την καθημερινήν μας μοίραν. Τελευταία, αλλ' όχι και ολιγώτερον αξιόλογος ιδιότης του Barbe, είναι η ελκυστική ανευλάβειά του. Συνδυαζομένη προς το αίσθημα του χιούμορ, εκφράζει εκείνην την ελευθερίαν της σκέψεως, η οποία είναι τόσον απαραίτητος δια τον αληθή γελοιογράφον.
Εκδοθέν έργον του, εκ του οποίου ελήφθησαν τα παρατιθέμενα σχεδιαγραφήματα: Terre a terre, Editions Selis, Παρίσι."

Philippe Delessert. <φθαρμένη σελίδα κειμένου>...Έργα του δημοσιευθέντα: Inventaire, Denoel, Παρίσι 1965, Hue! Manne evitee, Editions L' age d' homme, Λωζάννη 1969

Allons enfants de la Patrie...

2010-04-24T13:17:00.000-07:00

25 Απριλίου 1792...ο Claude Joseph Rouget de Lisle, Λοχαγός του Μηχανικού στο Στρασβούργο, μετά από εντολή του Δημάρχου της πόλης Frédéric de Dietrich, έγραψε το εμβατήριο για "τη στρατιά του Ρήνου" προς τιμή του στρατάρχη Νίκολας Λούκνερ, τη νύκτα της κήρυξης του πολέμου μεταξύ Γαλλίας και Αυστρίας.
Το εμβατήριο ονομάστηκε «Μασσαλιώτιδα» επειδή τραγουδήθηκε από τους στρατιώτες της Μασσαλίας που έφτασαν στο Παρίσι και συμμετείχαν, μεσούσης της Γαλλικής Επανάστασης, στην εξέγερση της 10ης Αυγούστου 1792 που οδήγησε στην κατάργηση της Μοναρχίας.
Η «Μασσαλιώτιδα» έγινε για πρώτη φορά Εθνικός Ύμνος της Γαλλίας στις 14 Ιουλίου 1795, στην έκτη επέτειο από την Πτώση της Βαστίλης.

Το 1882 ο Ρώσος συνθέτης Pyotr Ilyich Tchaikovsky χρησιμοποίησε εκτεταμένα αποσπάσματα της Μασσαλιώτιδας για το συμφωνικό του κομψοτέχνημα «1812».

Τζαζ διασκευή από τον Jean "Django" Reinhardt με τίτλο: «Echoes of France», 1934

Διασκευασμένο απόσπασμα από τους Beatles στο ξεκίνημα του «All you need is love».

Ρέγκε διασκευή του Serge Gainsbourg με τίτλο: «Aux Armes et cetera»

Η Mireille Mathieu τραγουδάει τη Μασσαλιώτιδα, 1989

Η τέχνη στα κελλιά της χούντας...

2010-04-21T13:38:00.000-07:00

Από το μαύρο της σιωπής στο αιματηρό κόκκινο

«Τα παράσημα» του Λευτέρη Κανακάκη

Η δικτατορία της 21ης Απριλίου έβαλε τέλος στις πολιτιστικές δραστηριότητες. Τα δύο πρώτα χρόνια, επικράτησε μια απαγορευτική πολιτική. Η ΗΘ΄ «Πανελλήνια» έκθεση που εγκαινιάστηκε στο Ζάππειο, μια εβδομάδα πριν από το πραξικόπημα, έκλεισε και δε γράφτηκε καμία κριτική στον τότε λογοκρατούμενο Τύπο. Η πλειοψηφία των εικαστικών καλλιτεχνών αποφάσισε αυθόρμητα να μη συμμετέχει στις κρατικές εκδηλώσεις, αλλά και να μην εκθέτει ατομικά ή ομαδικά. Ηταν ένα είδος καλλιτεχνικού μποϊκοτάζ στη χούντα.
Το πρώτο δημόσιο άνοιγμα των εικαστικών ήρθε δύο χρόνια μετά το πραξικόπημα, με την έκθεση έργων του Βλάσση Κανιάρη στη «Νέα γκαλερί» στο Κολωνάκι (1969). Ηταν η ιστορική έκθεση με τους γύψους και τα γαρίφαλα, που μετά από λίγο κλείστηκε από τη χούντα. Στις 15 Ιουνίου της ίδιας χρονιάς εγκαινιάστηκε η Ι΄ «Πανελλήνια». Η έκθεση οργανώθηκε από το υπουργείο Προεδρίας και όχι από το υπουργείο Παιδείας, όπως γινόταν μέχρι τότε. Οπως σημειώνει ο Τώνης Σπητέρης, «ο ρόλος της Επιτροπής υπήρξε συμβουλευτικός. Ο υπουργός Κ. Βοβολίνης υπέβαλε πολλούς καλλιτέχνες εκτός κρίσεως». Επίσης, απονεμήθηκαν τιμητικά διπλώματα σε όλους τους εκθέτες και αγοράστηκε ένα έργο από τον καθένα(!).

Βλάσσης Κανιάρης

Αντιπαράθεση των εικαστικών στην τακτική που ακολουθούσε η χούντα ως προς τη διοργάνωση των «Πανελληνίων», αλλά και ως προς τη γενικότερη πολιτική της, ήταν οι δύο μεγάλες εκθέσεις (οι «Αντι - πανελλήνιες»), στις «Νέες Μορφές» (Απρίλης του '71) και στην Αίθουσα Τέχνης του «Χίλτον» (Απρίλης - Μάης 1971). Την ίδια χρονιά στο «Χίλτον» η Μαρία Καραβέλλα παρουσίασε ένα περιβάλλον - χώρο, που έδειχνε ανθρώπους σε κελιά. Την επόμενη των εγκαινίων η έκθεση κατέβηκε από τη χούντα. Την ίδια τύχη είχε και η έκθεση του Ηλία Δεκουλάκου στο «Χίλτον» (1973). Περιελάμβανε μεγάλους πίνακες, όπου εικονίζονταν, με τη συμβολική βιαιότητα της μεγεθυμένης έγχρωμης φωτογραφίας, ανθρώπινα μέλη, σώματα και αντικείμενα σε εύγλωττες προκλητικές συνθέσεις. Η ανάγκη του καλλιτέχνη για σχολιασμό της κοινωνικής πραγματικότητας, τον οδήγησε στην περίοδο της δικτατορίας, σε ένα είδος σκληρού φωτογραφικού ρεαλισμού με έντονα κριτικό περιεχόμενο.
«Ωρα» και «Νέοι ρεαλιστές»

Δημήτρης Περδικίδης

Χώρος δημιουργίας και συσπείρωσης των προοδευτικών δυνάμεων στα χρόνια της χούντας, αλλά και αργότερα, ήταν η γκαλερί «Ωρα» του Ασαντούρ Μπαχαριάν. Από το Γενάρη του '69 και κατά τη διάρκεια όλης της χούντας, διοργάνωσε σημαντικές εκδηλώσεις και εκθέσεις. Από τις πρώτες, η μεγάλη έκθεση του Πάνου Σαραφιανού, η αναδρομική έκθεση του Θανάση Απάρτη (Απρίλης '71), της Ηρώς Κανακάκη (Δεκέμβρης '72) με σαφές πολιτικό μήνυμα. Την ίδια εποχή, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο «Γκαίτε» πραγματοποιήθηκε η μεγάλη έκθεση με τίτλο «Κριτικός ρεαλισμός - Σύγχρονοι Γερμανοί ζωγράφοι - χαράκτες». Από την επόμενη χρονιά σημειώνουμε τις εκθέσεις του Φώτη Σαρρή (Γενάρης '73) και την πολυσυζητημένη έκθεση με τους εγκλωβισμένους σε λευκούς κύβους ανθρώπους, του Δημήτρη Αληθινού. Αίσθημα ανάτασης έδωσε στον κόσμο η έκθεση της Βάσως Κατράκη (1972), αμέσως μετά την αποφυλάκισή της από τα Γιούρα. Ενα λαϊκό προσκύνημα αυθόρμητο, παρέκαμψε την παρουσία των χαφιέδων στην είσοδο της οδού Ξενοφώντος.
Σ' αυτές τις πολιτικές, κοινωνικές και καλλιτεχνικές συνθήκες, βρέθηκαν πέντε νέοι τότε καλλιτέχνες, που έκαναν στενή παρέα μεταξύ τους. Ηταν οι: Γιάννης Βαλαβανίδης, Κλεοπάτρα Δίγκα, Κυριάκος Κατζουράκης, Χρόνης Μπότσογλου και Γιάννης Ψυχοπαίδης, η ομάδα των «Νέων Ελλήνων Ρεαλιστών», που λειτούργησε στην τριετία 1971-73. Η πρώτη τους έκθεση το Μάρτη του 1972 στο Ινστιτούτο «Γκαίτε» έγινε πόλος έλξης όλων των ελεύθερων ανθρώπων. Οπως σημειώνει η Πέγκυ Κουνενάκη, «συχνά στη θεματολογία τους περιλαμβάνονται διαδηλώσεις, σχολιάζονται πρόσωπα ανώνυμα, παρμένα κυρίως από εφημερίδες και περιοδικά, πρόσωπα εξωφύλλων, επιχειρούν, δηλαδή, ουσιαστικά, μια κριτική στη διαμόρφωση αρνητικής συλλογικής συνείδησης, που πηγάζει μέσ' απ' τα ίδια τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης... Παράλληλα, με τα κείμενά τους, επιχειρούσαν να επαναπροσδιορίσουν το ρόλο του καλλιτέχνη, που τον ήθελαν άτομο μαχόμενο».

Εικαστικές μαρτυρίες

«Την άλλη μέρα», έργο του Κώστα Μαλάμου

«Υπάρχουν πολλοί τρόποι ν' αποσιωπήσεις την αλήθεια, όπως υπάρχουν και πολλοί τρόποι να την πεις. Εμείς αντλούμε την αισθητική, καθώς και την ηθική μας από τις ανάγκες του αγώνα μας», σημείωνε σ' ένα κείμενό του ο Μπ. Μπρεχτ. Σ' αυτές τις ηθικές αρχές στηρίχτηκε πάντοτε η εικαστική δημιουργία. Τα μαύρα χρόνια της δικτατορίας σημάδεψαν το χρωστήρα και τη σμίλη δεκάδων καλλιτεχνών μας. Αυτά τα χρόνια, η Βάσω Κατράκη εξορίστηκε στη Γυάρο, μετατρέποντας το χώρο της εξορίας της σε εργαστήριο δημιουργίας, δουλεύοντας πάνω στα βότσαλα. Η εμπειρία της δικτατορίας δημιούργησε τις σειρές «Καταστάσεις» και «Αντιγόνη». Ο Α. Τάσσος μετέφερε στο άσπρο - μαύρο της χαρακτικής του το ζοφερό κλίμα εκείνων των χρόνων και την αγωνιστική διάθεση. «Αρχάγγελος στην πύλη του Πολυτεχνείου» (1974), «17 Νοέμβρη 1973», «Ο μαύρος ήλιος» (1970), «Αύριο θα κάνει ξαστεριά» (1973)... μερικές από τις δεκάδες δημιουργίες του. Ο Βάλιας Σεμερτζίδης, με γλαφυρό τρόπο περιγράφει στο ημερολόγιό του τις ημέρες του αναβρασμού, για να σημειώσει στις 20 Νοέμβρη του '73: «Συνταγές για τη μορφή στην τέχνη δεν μπορούν να υπάρξουν, όμως το ότι η τέχνη έχει προορισμό να εκφράζει την αλήθεια, την αγάπη στον άνθρωπο, τη δίχως ενδοιασμούς συμμετοχή στους αγώνες του για ένα καλύτερο αύριο είναι σίγουρο. Ετσι δεν μπορεί να υπάρχει παρά μία και μόνη συνταγή, η τέχνη από τη ζωή και για τη ζωή». Ο Λευτέρης Κανακάκης δημιουργεί έργα που στην εποχή της δικτατορίας φτάνουν στην άμεση πολιτική κριτική των περιστάσεων («Ο Αρης», 1972, «Πένθιμο - ηρωικό», 1972, «Τα παράσημα» 1973 κ.α.). Κι είναι πολλοί ακόμη εικαστικοί: Διαμαντής Διαμαντόπουλος, Κώστας Μαλάμος, Μάριος Βατζιάς, Γιώργος Φαρσακίδης, Γιάννης Παρμακέλλης, Κυριάκος Ρόκος, Φώτης Σαρρής, Σάββας Τζανετάκης, Παναγιώτης Γράββαλος...

«Αύριο θα κάνει ξαστεριά», χαρακτικό του Τάσσου (1973)

Μαζί τους και καλλιτέχνες που τα χρόνια της χούντας ζούσαν στο εξωτερικό. Ανάμεσά τους, ο Μέμος Μακρής, ο οποίος φιλοτέχνησε το γλυπτό «Προς τιμήν των πεσόντων», που κοσμεί το ματωμένο προαύλιο του Πολυτεχνείου. Ο Δημήτρης Περδικίδης, που αν και βρισκόταν στην Ισπανία, δημιούργησε ένα πλούσιο έργο, βαμμένο στο «θανατερό μαύρο της απόλυτης σιωπής και στο αιματηρό κόκκινο του ακραίου πάθους». Ο Βαγγέλης Δημητρέας, στου οποίου το έργο διακρίνεται ο κοινωνικός και ιδεολογικός προβληματισμός, αντανάκλαση των πολιτικών και κοινωνικών καταστάσεων της εποχής.
Η. ΜΟΡΤΟΓΛΟΥ

ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 16 Νοέμβρη 2003
ΕΝΘΕΤΗ ΕΚΔΟΣΗ: "7 ΜΕΡΕΣ ΜΑΖΙ"
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Μαρία Καραβέλα

Γιάννης Βαλαβανίδης

Πάνος Σαραφιανός

Βάσω Κατράκη

Ηρώ Κανακάκη

Κλεοπάτρα Δίγκα

Ηλίας Δεκουλάκος

Κυριάκος Κατζουράκης

Ποτέ την Κυριακή...1961...Όσκαρ στο Μάνο Χατζιδάκι

2010-04-17T14:57:00.000-07:00

Pablo Picasso

2010-04-08T13:51:00.000-07:00

The National Picasso Museum in Paris France

"Γεννήθηκε στη Μάλαγα από πατέρα δάσκαλο της τέχνης, τον Jose Ruiz Blasco. Στην ιστορία της τέχνης έμεινε όμως με το πατρικό όνομα της μητέρας του, της Maria Picasso y Lopez. Ο Πικάσο άρχισε από νεαρής ηλικίας να ζωγραφίζει και εισήχθη ήδη δεκαεξάχρονος στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Μαδρίτης. Το 1897 πήρε χρυσό βραβείο με τον πρώτο πίνακά του που παρουσίασε στην Ακαδημία. Στην τελευταία δεκαετία του 18ου αιώνα έπιασε ο νεαρός ζωγράφος επαφή με την καλλιτεχνική πρωτοπορία της εποχής στη Βαρκελώνη, από την οποία ενημερώθηκε για τα καλλιτεχνικά ρεύματα στην Ευρώπη. Το 1904 μετακόμισε στο Παρίσι και μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο εγκαταστάθηκε στη νότια Γαλλία.
Ο Πικάσο ήταν ως ζωγράφος, γραφίστας, γλύπτης και δραματουργός ιδιαίτερα πολύπλευρος. Είναι ένας από τους πιο δημιουργικούς καλλιτέχνες της παγκόσμιας ιστορίας, αφού άφησε περίπου 20.000 αυτοτελή έργα του κάθε μορφής. Οι πίνακές του δείχνουν στο στιλ και στα μοτίβα μια ικανότητα για συνεχείς μεταλλαγές. Η εφευρετικότητα και η ευχέρειά του για πειραματισμούς δυσχεραίνουν την κατάταξή του σε μια συγκεκριμένη καλλιτεχνική κατηγορία.

Δεν ήταν δε μόνο οι πίνακές του σε μεγάλο βαθμό ανανεωτικοί για τις καλλιτεχνικές αντιλήψεις, π.χ. δημιούργησε μαζί με τον Braque την τεχνοτροπία του κυβισμού, οι φιγούρες στους πίνακές του παραπέμπουν σε έργα της σύγχρονης πλαστικής. Αν και οι συνεχείς μεταταλλαγές του παρεξηγήθηκαν ως έλειψη συνέπειας, θεωρείται ο Πικάσο ο πρόδρομος και ένας από τους κυριότερους εκπροσώπους της ζωγραφικής του 20ου αιώνα."

...αναμφισβήτητα μεγάλος...πόσο μεγάλος όμως αν δεν πρόδιδε τους συντρόφους του περνώντας στην απέναντι πλευρά του Σηκουάνα ή αν δεν έκλεβε τις ιδέες του Μπρακ και του Σουτίν;